Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

गान्धारी-प्रशमनम् — Pacification of Gāndhārī and Kṛṣṇa’s Counsel at Hāstinapura

गान्धार्या: क्रोधदीप्ताया: प्रशमार्थमरिंदम । तब राजा युधिष्ठिरने वहाँ समयोचित कार्यका विचार किया और कहा--'शत्रुदमन माधव! एक बार क्रोधसे जलती हुई गान्धारी देवीको शान्त करनेके लिये आपका हस्तिनापुरमें जाना उचित जान पड़ता है ।। हेतुकारणयुक्तैश्न वाक्यै: कालसमीरितै:

Yudhiṣṭhira uvāca — gāndhāryāḥ krodha-dīptāyāḥ praśamārtham ariṃdama | tadā rājā yudhiṣṭhiro ’tra samayocita-kāryaṃ vicārya uvāca— “śatrudamana mādhava! ekavāraṃ krodhena jvalantīṃ gāndhārīṃ devīṃ śāntayituṃ tava hastināpure gamanaṃ yuktam iva pratibhāti” || hetu-kāraṇa-yuktaiś ca vākyaiḥ kāla-samīritaiḥ ||

Yudhiṣṭhira berkata: “Wahai Mādhava, penunduk musuh! Untuk meredakan Permaisuri Gāndhārī yang menyala oleh amarah, eloklah engkau pergi ke Hastināpura.” Pada saat itu Raja Yudhiṣṭhira menimbang apa yang dituntut oleh keadaan, lalu bertutur dengan kata-kata yang beralasan, sesuai dengan keperluan waktu.

गान्धार्याःof Gandhārī
गान्धार्याः:
Sambandha
TypeNoun
Rootगान्धारी
FormFeminine, Genitive, Singular
क्रोधदीप्तायाःinflamed with anger
क्रोधदीप्तायाः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootक्रोधदीप्त
FormFeminine, Genitive, Singular
प्रशमार्थम्for pacification
प्रशमार्थम्:
Prayojana
TypeNoun
Rootप्रशम-अर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
अरिंदमO subduer of foes
अरिंदम:
Sambodhana
TypeNoun
Rootअरिंदम
FormMasculine, Vocative, Singular
हेतुकारणयुक्तैःwith (words) furnished with reasons and causes
हेतुकारणयुक्तैः:
Karana
TypeAdjective
Rootहेतुकारणयुक्त
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
वाक्यैःwith words/speeches
वाक्यैः:
Karana
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Instrumental, Plural
कालसमीरितैःuttered at the proper time
कालसमीरितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootकालसमीरित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
G
Gāndhārī
M
Mādhava (Kṛṣṇa)
H
Hastināpura

Educational Q&A

Timely dharma in governance includes de-escalation: when grief and anger threaten further harm, a wise leader seeks pacification through reasoned counsel and the right mediator, rather than force or pride.

After the war, Gāndhārī is consumed by anger and grief. Yudhiṣṭhira judges that the situation requires immediate, appropriate action and urges Kṛṣṇa (Mādhava) to go to Hastināpura to calm her with well-reasoned, time-suited words.