Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा

Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage

त्रित आत्मानमालक्ष्य कूपे वीरुतृतृणावृते । निमग्नं भरतश्रेष्ठ नरके दुष्कृती यथा,भरतश्रेष्ठ! जैसे पापी मनुष्य अपने-आपको नरकमें डूबा हुआ देखता है, उसी प्रकार तृण, वीर॒ुध और लताओंसे व्याप्त हुए उस कुएँमें अपने-आपको गिरा देख मृत्युसे डरे और सोमपानसे वंचित हुए विद्वान्‌ त्रित अपनी बुद्धिसे सोचने लगे कि “मैं इस कुएँमें रहकर कैसे सोमरसका पान कर सकता हूँ?”

trita ātmānam ālakṣya kūpe vīru-tṛṇa-āvṛte | nimagnaṃ bharataśreṣṭha narake duṣkṛtī yathā ||

Vaiśaṃpāyana berkata: Wahai yang terbaik dalam keturunan Bharata, melihat dirinya di dalam perigi yang dipenuhi rumput dan sulur-sulur menjalar, Trita berasa seolah-olah seorang pendosa yang tenggelam di neraka. Dihantui takut akan maut dan terhalang daripada minuman Soma, orang bijaksana itu pun berfikir: “Bagaimanakah aku dapat meminum Soma selagi aku berada di dalam perigi ini?”

त्रितःTrita (proper name)
त्रितः:
Karta
TypeNoun
Rootत्रित (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
आत्मानम्himself
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
आलक्ष्यhaving noticed/observed
आलक्ष्य:
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु)
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
कूपेin a well
कूपे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकूप (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
वीरुत्-तृण-आवृतेcovered with creepers and grass
वीरुत्-तृण-आवृते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootवीरुत् (प्रातिपदिक) + तृण (प्रातिपदिक) + आवृत (कृदन्त, √वृ)
FormMasculine, Locative, Singular
निमग्नम्sunk/immersed
निमग्नम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनिमग्न (कृदन्त, √मज्ज्)
FormMasculine, Accusative, Singular
भरतश्रेष्ठO best of the Bharatas
भरतश्रेष्ठ:
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
नरकेin hell
नरके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
दुष्कृतीa sinner/evil-doer
दुष्कृती:
Karta
TypeNoun
Rootदुष्कृतिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
यथाas/just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
T
Trita
K
kūpa (well)
N
naraka (hell)
S
Soma (Soma-rasa)

Educational Q&A

The verse highlights how a person’s inner state can resemble hell when trapped by misfortune and deprivation; yet the wise respond not with despair but with clear reflection on how to uphold their sacred aims (here, access to Soma/ritual fulfillment) even in adversity.

Trita finds himself fallen into a well choked with vegetation. Feeling as helpless as a sinner sunk in hell and fearing death, he begins to think through a way to obtain Soma despite being trapped.