Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Śalya-parva Adhyāya 26 — Duryodhana’s remnant formation and rapid engagements

क्षुरप्रेण प्रमथ्याशु पातयामास भूतले । तब रणभूमिमें क्रुद्ध हुए भीमसेनने एक क्षुरप्रसे दुर्मरषणका मस्तक शीघ्रतापूर्वक पृथ्वीपर काट गिराया ।। ततो<5परेण भल्लेन सर्वावरणभेदिना

sañjaya uvāca | kṣurapreṇa pramathyāśu pātayāmāsa bhūtale | tato 'pareṇa bhallena sarvāvaraṇabhedinā |

Sañjaya berkata: Dengan anak panah bermata setajam pisau cukur, dia menghentam dengan pantas lalu menjatuhkannya ke bumi. Kemudian, dengan satu lagi anak panah berkepala lebar yang mampu menembusi segala jenis zirah, dia meneruskan serangan. Adegan itu menzahirkan keganasan medan perang yang tidak mengenal henti: amarah dan kepahlawanan mengatasi segala batas biasa, dan nyawa terputus sekelip mata.

क्षुरप्रेणwith a razor(-like arrow)
क्षुरप्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootक्षुरप्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
प्रमथ्यhaving struck/crushed
प्रमथ्य:
TypeVerb
Rootप्र-मथ् (धातु)
FormAbsolutive (क्त्वा-ल्यप्), Parasmaipada (usage)
आशुquickly
आशु:
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
पातयामासcaused to fall; felled
पातयामास:
TypeVerb
Rootपत् (धातु) / पातयति (णिजन्त)
FormPerfect (periphrastic), Third, Singular, Parasmaipada
भूतलेon the ground
भूतले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूतल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
ततःthen; thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
अपरेणwith another
अपरेण:
Karana
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
भल्लेनwith a bhalla-arrow
भल्लेन:
Karana
TypeNoun
Rootभल्ल (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
सर्वावरणभेदिनाwith (one) that pierces all coverings/armour
सर्वावरणभेदिना:
Karana
TypeAdjective
Rootसर्वावरणभेदिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
kṣurapra (razor-headed arrow)
B
bhalla (broad-headed arrow)
B
bhūtala (the earth/ground)

Educational Q&A

The verse highlights the grim immediacy of war: skill and anger can end life instantly, reminding the listener of the heavy moral weight borne by warriors and the tragic cost of kṣatriya conflict.

Sañjaya describes a combatant being swiftly felled by a razor-headed arrow, followed by the use of another broad-headed, armor-piercing arrow as the attack continues on the battlefield.