Shloka 48

उस समय उन कौरवपक्षीय वीरोंका पराक्रम देखकर हमने एक और आश्चर्यकी बात यह देखी कि अर्जुन अकेले ही एक ही समय उन सभी वीरोंके साथ युद्ध कर रहे हैं ।। विमर्द: सुमहानासीदेकस्य बहुभि: सह । शतक्रतुर्य था पूर्व महत्या दैत्यसेनया,जैसे पूर्वकालमें विशाल दैत्यसेनाके साथ इन्द्रका युद्ध हुआ था, उसी प्रकार एकमात्र अर्जुनका बहुसंख्यक विपक्षियोंके साथ महान्‌ संग्राम होने लगा

sañjaya uvāca | vimardaḥ sumahān āsīd ekasya bahubhiḥ saha | śatakratur yathā pūrvaṃ mahatyā daityasenayā ||

Sañjaya berkata: Pada saat itu, setelah melihat keperkasaan para wira pihak Kaurava, kami menyaksikan satu lagi keajaiban: Arjuna seorang diri bertempur serentak melawan kesemua wira itu. Maka tercetuslah pergelutan yang amat besar—seorang melawan ramai. Seperti pada zaman dahulu Śatakratu (Indra) berperang melawan bala tentera Daitya yang luas, demikianlah kini Arjuna seorang diri menempuh pertempuran agung melawan sekumpulan besar lawan. Pemandangan ini menyingkap ketegangan moral perang: keperwiraan individu dipuja, namun keagungan pertempuran itu sendiri menegaskan skala tragis kemusnahan yang dibawa oleh konflik Kurukṣetra ke atas kedua-dua pihak.

vimardaḥbattle, fierce clash
vimardaḥ:
Karta
TypeNoun
Rootvimarda
FormMasculine, Nominative, Singular
su-mahānvery great
su-mahān:
Karta
TypeAdjective
Rootmahant
FormMasculine, Nominative, Singular
āsītwas
āsīt:
TypeVerb
Root√as
FormImperfect, 3rd, Singular
ekasyaof one (man)
ekasya:
TypeAdjective
Rooteka
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
bahubhiḥwith many (persons)
bahubhiḥ:
Karana
TypeAdjective
Rootbahu
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
sahatogether with
saha:
TypeIndeclinable
Rootsaha
śatakratuḥIndra (the hundred-sacrificed)
śatakratuḥ:
Karta
TypeNoun
Rootśatakratu
FormMasculine, Nominative, Singular
yathāas, just as
yathā:
TypeIndeclinable
Rootyathā
pūrvamformerly, earlier
pūrvam:
TypeIndeclinable
Rootpūrva
mahatyāwith a great (one)
mahatyā:
Karana
TypeAdjective
Rootmahat
FormFeminine, Instrumental, Singular
daitya-senayāwith the army of demons
daitya-senayā:
Karana
TypeNoun
Rootdaitya-senā
FormFeminine, Instrumental, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
A
Arjuna
I
Indra (Śatakratu)
D
Daityas
D
Daitya army (daityasenā)

Educational Q&A

The verse highlights the ideal of steadfast courage in the face of overwhelming odds, while also reminding the listener—through the grandeur of the comparison—that war magnifies both valor and suffering. It implicitly frames martial excellence within the larger dharmic tragedy of Kurukṣetra.

Sanjaya reports to Dhritarashtra that an astonishing battle is unfolding: Arjuna, alone, is simultaneously engaging many Kaurava-side warriors. The poet intensifies the scene by comparing Arjuna’s lone stand to Indra’s ancient battle against a massive host of Daityas.