Shloka 10

इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक दसवाँ अध्याय पूरा हुआ,तां दृष्टवा सीदतीं सेनां पड़के गामिव दुर्बलाम्‌ । उज्जिहीर्षुस्तदा शल्य: प्रायात्‌ पाण्डुसुतान्‌ प्रति कीचड़में फँसी हुई दुर्बल गायके समान कौरव-सेनाको बहुत कष्ट पाती देख उसका उद्धार करनेकी इच्छासे राजा शल्यने उस समय पाण्डवोंपर आक्रमण किया

tāṃ dṛṣṭvā sīdatīṃ senāṃ padake gām iva durbalām | ujjihīrṣus tadā śalyaḥ prāyāt pāṇḍusutān prati ||

Melihat angkatan Kaurava tenggelam dalam kesusahan—bagaikan lembu lemah yang terperangkap dalam lumpur—Raja Śalya, dengan hasrat menyelamatkannya, mara pada saat itu menentang putera-putera Pāṇḍu.

ताम्that (her/it)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
FormAbsolutive (त्वा-प्रत्यय), Parasmaipada/Atmanepada-neutral (absolutive)
सीदतीम्sinking, distressed
सीदतीम्:
TypeAdjective
Rootसीदत् (from धातु सीद्)
FormFeminine, Accusative, Singular, Present active (शतृ)
सेनाम्army
सेनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootसेना
FormFeminine, Accusative, Singular
पङ्केin mud
पङ्के:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपङ्क
FormMasculine, Locative, Singular
गाम्cow
गाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगो
FormFeminine, Accusative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
दुर्बलाम्weak
दुर्बलाम्:
TypeAdjective
Rootदुर्बल
FormFeminine, Accusative, Singular
उज्जिहीर्षुःwishing to lift out/rescue
उज्जिहीर्षुः:
TypeAdjective
Rootउद् + जिहीर्षु (from धातु हृ with desiderative)
FormMasculine, Nominative, Singular, Desiderative adjective (इच्छार्थक -षु)
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
शल्यःShalya
शल्यः:
Karta
TypeNoun
Rootशल्य
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रायात्went forth/advanced
प्रायात्:
TypeVerb
Rootप्र + या
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
पाण्डुसुतान्sons of Pandu (Pandavas)
पाण्डुसुतान्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डुसुत
FormMasculine, Accusative, Plural
प्रतिtowards, against
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति

संजय उवाच

S
Sanjaya
S
Shalya
P
Pandusutas (Pandavas)
K
Kaurava army (sena)

Educational Q&A

The verse highlights a kṣatriya-style ethic of leadership in crisis: when one’s forces falter, a commander is expected to act decisively to protect and recover them. It also shows how motives in war are often framed as ‘rescue’ or ‘duty’ rather than mere hostility.

Sañjaya reports that Śalya sees the Kaurava army weakening and sinking into trouble, compared to a frail cow stuck in mud. Wanting to pull his side out of that predicament, Śalya advances to attack the Pāṇḍavas.