Shloka 283

सहितै रक्षिश्रि: सर्वे: प्राणेदुर्योषितस्तदा । महारथी द्रोणपुत्रके वहाँसे हट जानेपर एकत्र हुए सम्पूर्ण रक्षकोंसहित धृष्टद्युम्नकी रानियाँ फ़ूट-फ़ूटकर रोने लगीं

sa-hitai rakṣiśriḥ sarvaiḥ prāṇedur yoṣitas tadā | mahārathī droṇaputrake vahāṁse haṭa jānepara ekatra huye sampūrṇa rakṣakoṁsahit dhṛṣṭadyumnakī rāniyāṁ phūṭ-phūṭkar rone lagīṁ

Sañjaya berkata: Ketika itu, para wanita bersama semua pengawal dilanda dukacita. Apabila maharathi, putera Droṇa, berundur dari tempat itu, permaisuri-permaisuri Dhṛṣṭadyumna berhimpun dengan seluruh pasukan pelindung lalu menangis teresak-esak, ratapan mereka meledak tanpa dapat ditahan.

सहितैःtogether with
सहितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Instrumental, Plural
रक्षिभिःwith the guards/protectors
रक्षिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootरक्षिन्
FormMasculine, Instrumental, Plural
सर्वैःwith all
सर्वैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Instrumental, Plural
प्राणेदुःthey wailed/cried out
प्राणेदुः:
Karta
TypeVerb
Rootप्र + अण् (प्राण्/अण्)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural
योषितःthe women
योषितः:
Karta
TypeNoun
Rootयोषित्
FormFeminine, Nominative, Plural
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
महारथीthe great chariot-warrior
महारथी:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
द्रोणपुत्रकेwhen/where Drona's son (Aśvatthāman) (was present/concerned)
द्रोणपुत्रके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्रोणपुत्रक
FormMasculine, Locative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Droṇaputra (Aśvatthāmā)
D
Dhṛṣṭadyumna
D
Dhṛṣṭadyumna’s queens
G
guards/protectors

Educational Q&A

The verse underscores the ethical residue of war: even when warriors act and move on, the suffering falls heavily on non-combatants—here, the royal women—highlighting the human cost that persists beyond the battlefield.

After Droṇa’s son (Aśvatthāmā) leaves the spot, Dhṛṣṭadyumna’s queens, accompanied by the guards, gather together and break into intense mourning, indicating the immediate emotional aftermath of the night’s violence in the Sauptika episode.