Shloka 16

“यदि आज आप रणभूमिमें पराक्रम प्रकट करके सगे-सम्बन्धियोंसहित पापाचारी द्रोणकुमारके प्राण नहीं हर लेते हैं तो मैं यहीं अनशन करके अपने जीवनका अन्त कर दूँगी। पाण्डवो! आप सब लोग इस बातको कान खोलकर सुन लें। यदि अश्वत्थामा अपने पापकर्मका फल नहीं पा लेता है तो मैं अवश्य प्राण त्याग दूँगी” ।। एवमुक्त्वा ततः कृष्णा पाण्डवं प्रत्युपाविशत्‌ । युधिष्ठिरं याज्ञसेनी धर्मराजं यशस्विनी,ऐसा कहकर यशस्विनी ट्रुपदकुमारी कृष्णा पाण्डुपुत्र युधिष्ठिरके सामने ही अनशनके लिये बैठ गयी

yadi ājāpy raṇabhūmau parākramaṃ prakaṭya sage-sambandhibhiḥ saha pāpācāriṇaḥ droṇakumārasya prāṇān na haratha, tarhi aham ihaiva anaśanena svajīvitasya antaṃ kariṣyāmi. pāṇḍavāḥ, yūyaṃ sarve etad vacanaṃ karṇau vivṛtya śṛṇuta. yadi aśvatthāmā svapāpakarmaphalaṃ na prāpnoti, tarhi aham avaśyaṃ prāṇān tyakṣyāmi. evam uktvā tataḥ kṛṣṇā pāṇḍavaṃ pratyupāviśat—yudhiṣṭhiraṃ yājñasenī dharmarājaṃ yaśasvinī.

Vaiśampāyana berkata: “Jika hari ini kamu tidak memperlihatkan keberanian di medan perang dan, bersama kaum kerabatmu, merampas nyawa putera Droṇa yang berdosa itu, maka aku akan mengakhiri hidupku di sini juga dengan berpuasa. Wahai Pāṇḍava, dengarlah dengan telinga terbuka: jika Aśvatthāmā tidak menerima buah perbuatan jahatnya, aku pasti melepaskan nyawaku.” Setelah berkata demikian, Kṛṣṇā (Draupadī) yang termasyhur, puteri Drupada, duduk menghadap Yudhiṣṭhira—Dharmarāja—untuk menjalani puasa.

एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), active
ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
कृष्णाKṛṣṇā (Draupadī)
कृष्णा:
Karta
TypeNoun
Rootकृष्णा
Formfeminine, nominative, singular
पाण्डवम्the Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira)
पाण्डवम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
Formmasculine, accusative, singular
प्रतिtowards
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
उपाविशत्sat down/approached and sat
उपाविशत्:
TypeVerb
Rootउप-विश्
Formimperfect (laṅ), 3rd, singular, active
युधिष्ठिरम्Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
Formmasculine, accusative, singular
याज्ञसेनीYājñasenī (Draupadī)
याज्ञसेनी:
Karta
TypeNoun
Rootयाज्ञसेनी
Formfeminine, nominative, singular
धर्मराजम्the king of dharma (Dharmarāja)
धर्मराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्मराज
Formmasculine, accusative, singular
यशस्विनीglorious/famed
यशस्विनी:
TypeAdjective
Rootयशस्विन्
Formfeminine, nominative, singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kṛṣṇā (Draupadī)
P
Pāṇḍavas
A
Aśvatthāmā
D
Droṇa
Y
Yudhiṣṭhira
D
Drupada (Yajñasena)
D
Dharmarāja
R
raṇabhūmi (battlefield)

Educational Q&A

The passage foregrounds the demand that grave wrongdoing must meet appropriate consequence (pāpakarmaphala), while also exposing the ethical tension between personal vengeance, royal duty, and dharma. Draupadī’s vow of anaśana functions as moral pressure on rulers to act decisively for justice.

After Aśvatthāmā’s atrocity, Draupadī addresses the Pāṇḍavas and declares that if they do not kill the sinful son of Droṇa and ensure he receives the fruit of his crime, she will fast to death. She then sits before Yudhiṣṭhira to begin the fast, intensifying the crisis of response and punishment.