Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

नाना प्रकारके मनोरम शब्दों, वाद्यों, गीतों, स्तोत्रों, नृत्यों और हास्य आदिसे आकाश मुखरित हो उठा। उस समय भूतलके मनुष्य और आकाशचारी प्राणी सभी उस आश्वर्यमय अन्तरिक्षकी ओर देख रहे थे ।। ततः प्रह्ृष्टा: कुरुपाण्डुयोधा वादित्रशड्खस्वनसिंहनादै: । विनादयन्तो वसुधां दिशश्व स्वनेन सर्वान्‌ द्विषतो निजघ्नु:,तदनन्तर कौरव और पाण्डवपक्षके समस्त योद्धा बड़े हर्षमें भरकर वाद्य, शंखध्वनि, सिंहनाद और कोलाहलसे रणभूमि एवं सम्पूर्ण दिशाओंको प्रतिध्वनित करते हुए समस्त शत्रुओंका संहार करने लगे

tataḥ prahṛṣṭāḥ kuru-pāṇḍu-yodhā vāditra-śaṅkha-svana-siṁha-nādaiḥ | vinādayanto vasudhāṁ diśaś ca svanena sarvān dviṣato nijaghnūḥ ||

Sañjaya berkata: “Dengan pelbagai bunyi yang mempesona—alat muzik, tiupan sangkakala, nyanyian, puji-pujian, tarian dan tawa—langit pun bergema. Pada saat itu manusia di bumi dan makhluk yang berlegar di angkasa semuanya memandang ke arah ruang antara yang menakjubkan itu. Kemudian para pahlawan Kurus dan Pāṇḍava, dipenuhi kegirangan, menggemakan bumi dan segala penjuru dengan bunyi alat muzik, sangkakala, raungan seperti singa dan hiruk-pikuk, lalu mulai membinasakan semua musuh.”

ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
प्रहृष्टाःexceedingly delighted
प्रहृष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रहृष्ट
FormMasculine, Nominative, Plural
कुरुपाण्डुयोधाःKuru and Pandu warriors
कुरुपाण्डुयोधाः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरु-पाण्डु-योध
FormMasculine, Nominative, Plural
वादित्रशङ्खस्वनसिंहनादैःwith musical instruments, conch-sounds, and lion-roars
वादित्रशङ्खस्वनसिंहनादैः:
Karana
TypeNoun
Rootवादित्र-शङ्ख-स्वन-सिंहनाद
FormMasculine, Instrumental, Plural
विनादयन्तःmaking resound
विनादयन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootविनादयत्
FormPresent (participle), Plural, Parasmaipada, Masculine, Nominative
वसुधाम्the earth/ground
वसुधाम्:
Karma
TypeNoun
Rootवसुधा
FormFeminine, Accusative, Singular
दिशःthe directions
दिशः:
Karma
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
स्वनेनwith sound/roar
स्वनेन:
Karana
TypeNoun
Rootस्वन
FormMasculine, Instrumental, Singular
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
द्विषतःenemies
द्विषतः:
Karma
TypeNoun
Rootद्विषत्
FormMasculine, Accusative, Plural
निजघ्नुःthey struck down/killed
निजघ्नुः:
TypeVerb
Rootहन्
FormPerfect, Third, Plural, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Kuru warriors
P
Pāṇḍava warriors
C
conch (śaṅkha)
W
war-instruments (vāditra)
E
earth (vasudhā)
D
directions/quarters (diś)

Educational Q&A

The verse highlights how collective exhilaration and martial spectacle (conches, drums, battle-cries) can intensify aggression and hasten slaughter. Ethically, it cautions that emotional contagion in war can drown out discernment and restraint, even when combat is framed within kṣatriya duty.

As the battle surges forward, both Kaurava and Pāṇḍava fighters, elated, raise a tremendous din with instruments and cries, making the earth and directions echo; then they press into combat and begin cutting down their opponents.