Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

तया हतः पतितो वेपमानो दुःशासनो गदया वेगवत्या । विध्वस्तवर्मा भरणाम्बरस्रग्‌ विचेष्टमानो भृशवेदनातुर:,दुःशासन उस वेगवती गदाके आघातसे धरतीपर गिरकर काँपने और अत्यन्त वेदनासे व्याकुल हो छटपटाने लगा। उसका कवच टूट गया, आभूषण और हार बिखर गये तथा कपड़े फट गये थे

tayā hataḥ patito vepamāno duḥśāsano gadayā vegavatyā | vidhvastavarmā bharaṇāmbarasrag viceṣṭamāno bhṛśavedanāturaḥ ||

Sañjaya berkata: “Dipukul oleh gada yang pantas dan dahsyat itu, Duḥśāsana rebah ke tanah sambil menggigil. Perisainya hancur; perhiasan, kalungan bunga, dan pakaiannya berselerak. Menggeliat dalam kesakitan, dia terbaring, ditindih derita yang amat perit.”

तयाby her/with that (weapon/strike implied)
तया:
Karana
TypeNoun
Rootतद् (स्त्रीलिङ्ग सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular
हतःstruck, smitten
हतः:
Karta
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) → हत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
पतितःfallen
पतितः:
Karta
TypeAdjective
Rootपत् (धातु) → पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
वेपमानःtrembling
वेपमानः:
Karta
TypeAdjective
Rootवेप् (धातु) → वेपमान (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
दुःशासनःDuhshasana
दुःशासनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुःशासन (प्रातिपदिक, व्यक्तिनाम)
FormMasculine, Nominative, Singular
गदयाwith a mace
गदया:
Karana
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular
वेगवत्याswift/forceful
वेगवत्या:
Karana
TypeAdjective
Rootवेगवत् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular
विध्वस्त-वर्माwhose armor was shattered
विध्वस्त-वर्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootविध्वस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + वर्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
भरण-अम्बर-स्रक्ornaments, garments, and garland
भरण-अम्बर-स्रक्:
Karta
TypeNoun
Rootभरण (प्रातिपदिक) + अम्बर (प्रातिपदिक) + स्रज्/स्रक् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
विचेष्टमानःwrithing, struggling
विचेष्टमानः:
Karta
TypeAdjective
Rootचेष्ट् (धातु) → विचेष्टमान (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
भृश-वेदना-आतुरःdistressed by intense pain
भृश-वेदना-आतुरः:
Karta
TypeAdjective
Rootभृश (अव्यय-प्रातिपदिक) + वेदना (प्रातिपदिक) + आतुर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Duḥśāsana
G
gadā (mace)
V
varman (armor)
B
bharaṇa (ornaments)
A
ambara (garments)
S
srag (garland)

Educational Q&A

The verse underscores the stark moral reality of war: physical might and arrogance collapse into vulnerability and pain. It implicitly warns that violent action culminates in suffering, and that battlefield glory is inseparable from grievous human cost.

Sañjaya reports that Duḥśāsana is struck by a fast, powerful mace-blow, falls to the ground trembling, his armor broken and his ornaments and clothing disordered, and he writhes in severe pain.