Shloka 413

किरतां शरवर्षाणि स नाग: पर्यवर्तत । बाणोंकी वर्षा करते हुए भयंकर धनुर्धर रथियोंका मण्डल उस हाथीपर सब ओरसे आक्रमण कर रहा था और वह हाथी चारों ओर चक्कर काट रहा था

kiratāṁ śaravarṣāṇi sa nāgaḥ paryavartata |

Sanjaya berkata: Ketika hujan anak panah dicurahkan, gajah itu terus berpusing. Satu gelanggang yang menggerunkan daripada para pahlawan kereta perang bersenjata busur menyerangnya dari setiap arah tanpa henti—gambaran kepungan perang yang tidak mengenal rehat dan daya menghancurkan keganasan yang tersusun.

किरताम्of (those) scattering / showering
किरताम्:
Karta
TypeVerb
Rootकिरत् (किर् धातु, शतृ-प्रत्यय)
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
शरवर्षाणिshowers of arrows
शरवर्षाणि:
Karma
TypeNoun
Rootशरवर्ष (शर + वर्ष)
Formनपुं, द्वितीया, बहुवचन
सःhe / that one
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
नागःelephant
नागः:
Karta
TypeNoun
Rootनाग
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
पर्यवर्ततturned around / revolved
पर्यवर्तत:
TypeVerb
Rootवृत् (परि + आ + वृत्)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
E
elephant (nāga)
A
arrows (śara)
C
chariot-warriors (rathin)

Educational Q&A

The verse highlights how war amplifies coordinated aggression: when many act together, even a powerful being is driven into frantic motion. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s recurring tension between kṣatriya duty in battle and the stark suffering produced by relentless, collective violence.

Sañjaya describes an elephant under intense missile-fire. Chariot-warriors form a surrounding circle and attack from all directions, while the elephant keeps turning and circling, trying to respond or escape amid the arrow-rain.