Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

अजिशीर्षे प्रातःसंध्यायां संग्रामवर्णनम् / Dawn-Transition Battle at Ajiśīrṣa

Chapter 161

बभूवायोधन रौद्रं वैवस्वतपुरोपमम्‌ । कुछ लोग मारे गये थे, कुछ मारे जा रहे थे और कुछ लोग सब ओर पीड़ासे कराह रहे थे। इससे वह युद्धस्थल यमपुरीके समान भयंकर प्रतीत होता था ।। ततो दुर्योधनो राजा दृष्टवा कर्णस्य विक्रमम्‌

babhūvāyodhana raudraṃ vaivasvatapuropamam | tato duryodhano rājā dṛṣṭvā karṇasya vikramam ||

Sañjaya berkata: Medan perang itu menjadi gelanggang tempur yang mengerikan, seumpama kota Vaivasvata (Yama). Ada yang telah terbunuh, ada yang sedang dibunuh, dan ada pula yang menggeliat menahan sakit sambil meraung di segala penjuru—maka ngeri benarlah medan itu, laksana alam Yama sendiri. Lalu Raja Duryodhana, melihat kegagahan Karṇa…

बभूवbecame/was
बभूव:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), 3, singular, परस्मैपदम्
आयोधनम्the battlefield
आयोधनम्:
Karta
TypeNoun
Rootआयोधन (प्रातिपदिक)
Formneuter, nominative, singular
रौद्रम्terrible, fierce
रौद्रम्:
TypeAdjective
Rootरौद्र (प्रातिपदिक)
Formneuter, nominative, singular
वैवस्वतपुरोपमम्like the city of Vaivasvata (Yama)
वैवस्वतपुरोपमम्:
TypeAdjective
Rootवैवस्वतपुरोपम (प्रातिपदिक)
Formneuter, nominative, singular
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
राजाthe king
राजा:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययभाव/gerund), कर्तरि
कर्णस्यof Karna
कर्णस्य:
TypeNoun
Rootकर्ण (प्रातिपदिक)
Formmasculine, genitive, singular
विक्रमम्valor, prowess
विक्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootविक्रम (प्रातिपदिक)
Formmasculine, accusative, singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Duryodhana
K
Karṇa
V
Vaivasvata (Yama)
Y
Yamapurī (city/realm of Yama)

Educational Q&A

The verse underscores the ethical gravity of war: heroic prowess and royal ambition unfold amid mass suffering, making the battlefield resemble Yama’s realm. It implicitly contrasts martial glory with the human cost—death, pain, and the inevitability of mortality.

Sañjaya describes the battlefield as terrifying like Yamapurī because many are dead, dying, or crying in agony. The scene sets the tone for the next action: Duryodhana observes Karṇa’s prowess and responds accordingly (the sentence continues into the next verse).