Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Droṇa-parva Adhyāya 155 — Ghaṭotkaca-nidhana-śoka and Karṇa-śakti-vyaya

Kṛṣṇa’s strategic reassurance

महाराज! अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए मदमत्त हाथी परस्पर भिड़कर दाँतोंके प्रहारसे एक- दूसरेको विदीर्ण करने लगे ।। हयारोहान्‌ हयारोहा: प्रासशक्तिपरश्वधै: । बिभिदुस्तुमुले युद्धे प्रार्थयन्तो महद्‌ यश:,उस भयंकर युद्धमें महान्‌ यशकी अभिलाषा रखते हुए घुड़सवार घुड़सवारोंको प्रास, शक्ति और फरसोंद्वारा घायल कर रहे थे

sañjaya uvāca | mahārāja! atyanta-krodha-bhareṣu mada-matta-gajeṣu parasparaṁ bhiḍitvā dantaprahāraiḥ anyonyam vidīrayām āsuḥ || hayārohān hayārohāḥ prāsa-śakti-paraśvadhaiḥ | bibhiduḥ tumule yuddhe prārthayantaḥ mahad yaśaḥ ||

Sañjaya berkata: Wahai raja, gajah-gajah yang mabuk musth dan dipenuhi amarah melampau bertembung sesama sendiri lalu mula mengoyak satu sama lain dengan hentakan gading. Dan dalam pertempuran yang hiruk-pikuk itu, para penunggang kuda—mendambakan kemasyhuran besar—mencederakan penunggang kuda lawan dengan tombak, lembing dan kapak.

हयारोहान्horsemen (mounted warriors)
हयारोहान्:
Karma
TypeNoun
Rootहयारोह (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
हयारोहाःhorsemen
हयारोहाः:
Karta
TypeNoun
Rootहयारोह (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रासwith spears
प्रास:
Karana
TypeNoun
Rootप्रास (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
शक्तिwith javelins/lances
शक्ति:
Karana
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Plural
परश्वधैःwith axes
परश्वधैः:
Karana
TypeNoun
Rootपरश्वध (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
बिभिदुःthey pierced/wounded
बिभिदुः:
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
FormPerfect (लिट्), Third, Plural, Parasmaipada
तुमुलेin the tumultuous (battle)
तुमुले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतुमुल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
प्रार्थयन्तःdesiring/asking for
प्रार्थयन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootप्रार्थय् (धातु) + शतृ
FormMasculine, Nominative, Plural, Present-participle (शतृ), parasmaipada
महत्great
महत्:
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
यशःfame/glory
यशः:
Karma
TypeNoun
Rootयशस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by 'mahārāja')
E
elephants (gaja)
H
horsemen (hayāroha)
T
tusks (danta)
S
spear (prāsa)
J
javelin (śakti)
A
axe (paraśvadha)
B
battle/war (yuddha)

Educational Q&A

The verse highlights the moral danger of krodha (wrath) and the craving for yaśas (fame): when warriors fight primarily from rage and ambition, the battlefield becomes a frenzy where compassion and restraint are eclipsed, intensifying destruction.

Sanjaya describes a chaotic phase of the battle: maddened elephants collide and gore each other with tusks, while opposing cavalry units strike one another with spears, javelins, and axes, driven by the desire for great renown.