अलंबलवधः (Alaṃbala-vadhaḥ) / The Slaying of Alaṃbala and the Advance toward Karṇa
तयोरनवरयो राजन् सारथ्यं दारुकस्य च । महाराज! उन दोनोंका वह संग्राम देखकर सबके चित्तमें मोह छा गया। राजन! सभी दर्शकके समान उन दोनों नरश्रेष्ठ वीरोंके उस अतिमानव युद्धको और दारुकके सारथ्य कर्मको देखने लगे। हाथी, घोड़े, रथ और मनुष्योंसे युक्त वह चतुरंगिणी सेना भी युद्धसे उपरत हो गयी थी ।। ५२-५३ $ || गतप्रत्यागतावृत्तैर्मण्डलै: संनिवर्तनै:,रथपर बैठे हुए कश्यपगोत्रीय सारथि दारुकके रथ-संचालनकी गमन, प्रत्यागमन, आवर्तन, मण्डल तथा संनिवर्तन आदि विविध रीतियोंसे आकाशमें खड़े हुए देवता, गन्धर्व और दानव भी चकित हो उठे तथा कर्ण और सात्यकिके युद्धको देखनेके लिये अत्यन्त सावधान हो गये। वे दोनों बलवान् वीर रणभूमिमें एक-दूसरेसे स्पर्धा रखते हुए अपने-अपने मित्रके लिये पराक्रम दिखा रहे थे
sañjaya uvāca | tayor anavarayo rājan sārathyaṃ dārukasya ca | tayor yuddhaṃ mahārāja dṛṣṭvā sarveṣu cetasu mohaḥ samajāyata | sarve darśakavat te tu tayor naraśreṣṭhayor yuddham atimānuṣam | dārukasya ca sārathyakarma paśyantaḥ samupāviśan | hastyaśvarathapattibhir yuktā catur-aṅgiṇī camūr api yuddhād uparatābhavat || gatapratyāgatāvṛttair maṇḍalaiḥ saṃnivartanaiḥ | dārukasya rathasthasya rathacaryā-viśeṣataḥ | ākāśasthā devagandharvadānavāś ca vismitāḥ | karṇasātyakiyuddhaṃ draṣṭuṃ susamāhitā babhūvuḥ | ubhau balavatau vīrau raṇabhūmau parasparaṃ spardhamānau svasvamitrasya kṛte parākramaṃ pradarśayām āsa tu ||
Sañjaya berkata: “Wahai Raja, pertukaran serangan yang tidak terputus antara kedua-dua mereka—berserta kepandaian Daruka mengemudi kereta perang—menyelubungi setiap hati dengan kehairanan. Melihat pertempuran itu, wahai Raja Agung, semua yang menyaksikan seakan terpaku pada perang yang melampaui manusia antara dua wira terbaik itu, dan pada kemahiran Daruka memegang tali kekang. Bahkan bala tentera empat angkatan—gajah, kuda, kereta, dan infantri—pun terdiam dan berhenti bertempur. Dengan pelbagai corak maju dan undur, pusingan roda, gerak melingkar, serta putaran balik yang mendadak, Daruka—berdiri di atas kereta—membuat para dewa, Gandharva, dan Dānava yang memerhati dari langit turut terperanjat. Mereka menjadi amat waspada untuk menyaksikan duel Karṇa dan Sātyaki. Kedua-dua wira perkasa itu, saling bersaing di medan, memperlihatkan keberanian demi pihak sekutu masing-masing.”
संजय उवाच
The passage highlights how extraordinary skill and valor can overwhelm even a battlefield, drawing all minds into moha (stunned fascination). Ethically, it underscores the warrior ideal of displaying parākrama not for private gain but for one’s mitra—loyalty and duty to allies—while also warning that spectacle can momentarily suspend discernment and action.
Sañjaya describes a climactic duel between Karṇa and Sātyaki. Daruka’s exceptional chariot-driving—advances, retreats, circles, and reversals—astonishes even celestial beings. The fighting pauses as soldiers and spectators alike stop to watch the superhuman contest.