Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Adhyāya 143: Nocturnal duels—Nākuli and Citraseṇa; Vṛṣasena’s assault; Duḥśāsana vs Prativindhya

तमन्ये शूरसेनानां शूरा: संख्ये न्‍्यवारयन्‌ । नियच्छन्त: शरव्रातैर्मत्तं द्विपमिवाड्कुशै:,तदनन्तर युद्धस्थलमें दूसरे शूरसेनदेशीय शूरवीर सैनिकोंने अपने शरसमूहोंद्वारा उनपर नियन्त्रण करते हुए उन्हें उसी प्रकार रोका, जैसे महावत मतवाले हाथीको अंकुशोंद्वारा रोकते हैं

tam anye śūrasenānāṁ śūrāḥ saṅkhye nyavārayan | niyacchantaḥ śaravrātair mattaṁ dvipam ivāṅkuśaiḥ ||

Sañjaya berkata: Kemudian para pahlawan lain dari bala Śūrasena menahan dia di tengah pertempuran, mengawal dan menyekatnya dengan hujan anak panah—seperti mahout mengekang gajah yang mengamuk dengan cangkuk penggiring. Gambaran ini menegaskan kawalan berdisiplin di tengah kekacauan: kekuatan tidak semestinya dibalas dengan kekuatan semata-mata, tetapi dengan sekatan tersusun agar kemusnahan yang lebih besar dapat dicegah.

तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
अन्येothers
अन्ये:
Karta
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
शूरसेनानाम्of the Śūrasenas
शूरसेनानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशूरसेन
FormMasculine, Genitive, Plural
शूराःheroes/warriors
शूराः:
Karta
TypeNoun
Rootशूर
FormMasculine, Nominative, Plural
संख्येin battle
संख्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंख्या
FormFeminine, Locative, Singular
न्यवारयन्they checked/stopped
न्यवारयन्:
TypeVerb
Rootवारय् (√वृ/√वार् caus.)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural
नियच्छन्तःrestraining/controlling
नियच्छन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootनि-यम् (√यम्)
FormPresent active participle, Masculine, Nominative, Plural
शरव्रातैःwith volleys/masses of arrows
शरव्रातैः:
Karana
TypeNoun
Rootशरव्रात
FormMasculine, Instrumental, Plural
मत्तम्maddened
मत्तम्:
TypeAdjective
Rootमत्त
FormMasculine, Accusative, Singular
द्विपम्elephant
द्विपम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्विप
FormMasculine, Accusative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अङ्कुशैःwith goads
अङ्कुशैः:
Karana
TypeNoun
Rootअङ्कुश
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sanjaya
Ś
Śūrasenas
A
arrows (śara)
E
elephant (dvipa)
E
elephant-goad (aṅkuśa)

Educational Q&A

Even in war, effective action is guided by restraint and coordination. The verse’s simile—checking a maddened elephant with a goad—highlights disciplined control of destructive force rather than uncontrolled aggression.

As a powerful fighter advances, other Śūrasena warriors oppose him on the battlefield and halt his momentum by showering him with volleys of arrows, restraining him the way a mahout restrains a rutting elephant with an aṅkuśa.