Adhyaya 115

Verse 1

#ीफा+ () आजमस+- > अंजनके कुलमें उत्पन्न हुए हाथियोंका लक्षण इस प्रकार बतलाया गया है-- स्निग्धनीलाम्बुदप्रख्या बलिनो विपुलै: करै: । सुविभक्तमहाशीर्षा: करिणो5ज्जनवंशजा: ।।

Sañjaya berkata: Ketika bala tentera tuanku telah mara, dan Yuyudhāna (Sātyaki) bersemangat hendak bertempur, Raja Dharmarāja—wahai raja agung—berdiri dikelilingi oleh divisyen baginda sendiri. Pemandangan itu menonjolkan keteguhan Yudhiṣṭhira di tengah gelora perang yang menghala ke hadapan, seolah-olah mengisyaratkan bahawa seorang raja wajib kekal tenang dan terlindung sambil memimpin kelakuan yang selaras dengan dharma di medan laga.

Verse 2

तत: पाञउ्चालराजस्य पुत्र: समरदुर्मद:

Sañjaya berkata: Kemudian putera raja Pāñcāla—Dṛṣṭadyumna, garang dan mabuk oleh gelora perang—bersama Raja Vasudāna menyeru bala tentera Pāṇḍava di medan laga: “Wahai para pahlawan! Datanglah! Larilah ke hadapan dan hantamlah dengan segera, agar Sātyaki yang berang di medan perang dapat mara dengan selamat; kerana ramai maharathi Kaurava akan berusaha menewaskannya.”

Verse 3

प्राक्रोशत्‌ पाण्डवानीके वसुदानश्च पार्थिव: । आगच्छत प्रहरत द्रुतं विपरिधावत

Sañjaya berkata: Dalam barisan Pāṇḍava, Raja Vasudāna menjerit lantang, menyeru para pahlawan, “Maralah! Berlari ke hadapan dan hantam dengan pantas!” Seruan itu ialah dorongan taktikal dan semangat: dalam kekacauan perang, para pejuang digesa bertindak tegas dan seiring, agar juara mereka—Sātyaki, garang di medan tempur—dapat mara tanpa ditenggelami oleh ramai maharathi Kaurava yang akan cuba menjatuhkannya.

Verse 4

यथा सुखेन गच्छेत सात्यकिर्युद्धदुर्मद: । महारथा हि बहवो यतिष्यन्त्यस्य निर्जये

Sañjaya berkata: “Agar Sātyaki—yang mabuk oleh bara perang—dapat mara dengan mudah, (para pahlawan kita harus menekan ke hadapan dan menghentam dengan pantas); kerana ramai maharathi benar-benar akan berusaha menjatuhkannya.”

Verse 5

इति ब्रुवन्तो वेगेन निपेतुस्ते महारथा: । वयं प्रतिजिगीषन्तस्तत्र तान्‌ समभिद्रुता:

Sañjaya berkata: “Setelah berkata demikian, para maharathi itu meluru ke hadapan dengan pantas. Dan kami juga, dengan hasrat untuk menewaskan mereka, menyerbu terus ke arah mereka di sana.”

Verse 6

(बाणशब्दरवान्‌ कृत्वा विमिश्रान्‌ शड्खनिस्वनै: । युयुधानरथं दृष्टवा तावका अभिदुद्रुवु: ।।

Sañjaya berkata: Melihat kereta perang Yuyudhāna, bala tentera tuanku meluru menyerangnya, menghamburkan deru anak panah yang bercampur dengan tiupan sangkakala. Lalu bangkitlah hiruk-pikuk yang besar menuju kereta Yuyudhāna, ketika angkatan putera tuanku mara melimpah, menghimpit rapat dan menyerbu.

Verse 7

तस्यां विदीर्यमाणायां शिने: पौत्रो महारथ:

Sañjaya berkata: Ketika formasi itu sedang dikoyak-rabak, cucu Śini—pahlawan kereta perang agung—maju untuk bertindak.

Verse 8

अथान्यानपि राजेन्द्र नानाजनपदेश्वरान्‌

Sañjaya berkata: “Wahai raja yang terbaik, ada juga pemerintah-pemerintah lain—tuan kepada pelbagai negeri—yang turut hadir di sana.”

Verse 9

शतमेकेन विव्याध शतेनैकं च पत्रिणाम्‌

Sañjaya berkata: Dengan sebatang anak panah, dia menembusi seratus; dan dengan seratus anak panah, dia menewaskan seorang demi seorang daripada seratus pahlawan. Seperti dewa Paśupati memusnahkan binatang-binatang, demikianlah Sātyaki menumpaskan penunggang gajah bersama gajahnya, penunggang kuda bersama kudanya, dan para pahlawan kereta perang bersama kuda serta sais mereka—suatu pembantaian dahsyat dalam amukan pertempuran.

Verse 10

द्विपारोहान ड्विपांश्चैव हयारोहान्‌ हयांस्तथा । रथिन:ः साश्वसूतांश्व जघानेश: पशूनिव

Sañjaya berkata: Sātyaki menumpaskan penunggang gajah dan gajahnya, penunggang kuda dan kudanya, serta para pahlawan kereta perang bersama kuda dan sais mereka—seperti Īśa (Śiva), Tuhan segala makhluk, yang memusnahkan binatang-binatang.

Verse 11

त॑ तथाद्भुतकर्माणं शरसम्पातवर्षिणम्‌ | न केचनाभ्यधावन्‌ वै सात्यकिं तव सैनिका:,इस प्रकार बाणधाराकी वर्षा करनेवाले उस अद्भुत पराक्रमी सात्यकिके सामने जानेका साहस आपके कोई सैनिक न कर सके

Sañjaya berkata: Di hadapan Sātyaki—yang perbuatannya menakjubkan dan yang menghujani medan dengan ribut anak panah—tiada seorang pun daripada tenteramu berani mara menyerbunya.

Verse 12

ते भीता मृद्यमानाश्ष प्रमृष्टा दीर्घबाहुना । आयोधनं जहुर्वीरा दृष्टवा तमतिमानिनम्‌

Sañjaya berkata: Dipukul jatuh dan dihancurkan dalam pertempuran, serta diporak-perandakan sepenuhnya oleh pahlawan berlengan panjang itu, para wira tersebut—dikuasai ketakutan—meninggalkan medan perang sebaik sahaja mereka memandangnya, begitu angkuh dalam kebanggaan dan keperkasaannya.

Verse 13

तमेकं॑ बहुधापश्यन्‌ मोहितास्तस्य तेजसा । रथैरविमथितैश्वैव भग्ननीडैश्व मारिष

Sañjaya berkata: Melihat seorang pahlawan itu seolah-olah muncul dalam banyak rupa, para pejuang menjadi bingung oleh nyala tenaga dan wibawanya. Wahai yang mulia, kereta-kereta perang mereka masih utuh dan tidak tergoncang, namun barisan serta sandaran mereka telah dipecahkan—bagaikan sarang yang dihancurkan—di bawah tekanan keperkasaannya yang melimpah.

Verse 14

चक्रैविमथितैश्छत्रैर्ध्वजैश्न विनिपातितै: । अनुकर्ष: पताकाभि: शिरस्त्राणै: सकाउ्चनै:

Sañjaya berkata: “Di sana tampak lambang-lambang kemuliaan diseret dan disapu di medan—payung kebesaran dihancurkan roda kereta, panji-panji dijatuhkan, bendera terseret di tanah, dan ketopong dengan hiasan emas bertaburan. Itulah tanda terbaliknya tertib diraja dalam perang, apabila tanda kehormatan menjadi serpihan di tengah dentang senjata.”

Verse 15

बाहुभिश्वन्दनादिग्धैः साड्गदैश्व विशाम्पते । हस्तिहस्तोपमैश्वापि भुजज्राभोगसंनिभै:

Sañjaya berkata: “Wahai tuan manusia, mereka bersenjata belantan; lengan-lengan gagah mereka disapu cendana dan minyak wangi lainnya; dan anggota tubuh mereka—seperti belalai gajah, seperti lilitan ular besar—seakan-akan dibentuk untuk menghancurkan dalam pertempuran.”

Verse 16

प्रायाद्‌ द्रोणरथं प्रेप्सुर्युयुधानस्य पृष्ठत: । संजय कहते हैं--महाराज! जब युयुधान युद्धकी इच्छासे आपकी सेनाकी ओर बढ़े

Sañjaya berkata: Wahai raja, ketika Yuyudhāna (Sātyaki), bernafsu untuk bertempur, mara menuju bala tentera tuanku, Dharmarāja Yudhiṣṭhira—dikelilingi oleh pasukannya sendiri—mengikuti rapat di belakangnya, berniat menghadapi kereta perang Droṇa. Dan, wahai tuan manusia, bumi di situ dilitupi paha dan anggota para pahlawan yang gugur; pembunuhan begitu dahsyat hingga tanah seakan-akan tersembunyi di bawah jasad manusia.

Verse 17

गजैश्न बहुधा छिन्नै: शयानै: पर्वतोपमै:

Sañjaya berkata: Dan gajah-gajah—ramai yang ditebas dan terpotong dengan pelbagai cara—terbaring berselerak di bumi, laksana gunung-ganang. Pemandangan itu menegaskan bahawa perang merendahkan bahkan yang terperkasa menjadi timbunan jasad tidak bernyawa, menyingkap harga ngeri keganasan dan rapuhnya kuasa duniawi.

Verse 18

रराजातिभृशं भूमिर्विकीर्णैरिव पर्वतै: । अनेकों टुकड़ोंमें कटकर धराशायी हुए पर्वताकार गजराजोंसे वहाँकी भूमि इस प्रकार अत्यन्त शोभासम्पन्न हो रही थी, मानो वहाँ बहुत-से पर्वत बिखरे हुए हों ।।

Sañjaya berkata: Bumi bersinar amat terang, seolah-olah bertaburan gunung-ganang, kerana gajah-gajah raja yang besar itu telah dipotong menjadi banyak bahagian lalu rebah tersungkur. Banyak kuda juga—berhias tali kekang emas dan jaring mutiara—terbaring di tanah, nyawanya terhembus pergi, dipijak-ranapkan oleh Sātyaki yang berlengan perkasa. Pemandangan ini menegaskan harga ngeri perang: bahkan yang serba indah berhias pun sekelip mata menjadi tanda kebinasaan apabila dharma dilindas oleh pembunuhan.

Verse 19

उरश्छदैर्विचित्रैश्व व्यशो भन्‍्त तुरज्भमा: | गतसत्त्वा महीं प्राप्य प्रमृष्टा दीर्घबाहुना

Sañjaya berkata: Kuda-kuda itu, berhias pelindung dada beraneka corak serta selubung yang gemilang, dahulu memancarkan seri yang memukau. Namun, dipijak-ranapkan oleh Sātyaki yang berlengan panjang, mereka rebah ke bumi, nafas hayat pun terputus—gambaran derasnya kekejaman perang, di mana perhiasan seindah mana pun tidak mampu melindungi makhluk bernyawa daripada akibat pertikaian ganas.

Verse 20

नानाविधानि सैन्यानि तव हत्वा तु सात्वतः । प्रविष्टस्तावकं सैन्यं द्रावयित्वा चमूं भूशम्‌,इस प्रकार आपकी नाना प्रकारकी सेनाओंका संहार करके तथा बहुत-से सैनिकोंको भगाकर सात्यकि आपकी सेनाके भीतर घुस गये

Sañjaya berkata: Setelah membunuh pelbagai jenis bala tentera tuanku, pahlawan Sātvata (Sātyaki) memaksa masuk ke dalam angkatan tuanku; setelah memporak-perandakan pasukan dan menghalau para askar lari bertempiaran, dia terus mara menembusi medan perang. Laporan ini menyingkap etika perang kṣatriya yang suram: keperkasaan diukur dengan memecahkan formasi musuh, namun harganya ialah kebinasaan dan panik manusia yang tidak terbilang.

Verse 21

ततस्तेनैव मार्गेण येन यातो धनंजय: । इयेष सात्यकिर्गन्तुं ततो द्रोणेन वारित:,तदनन्तर जिस मार्गसे अर्जुन गये, उसीसे सात्यकिने भी जानेका विचार किया; परंतु द्रोणाचार्यने उन्हें रोक दिया

Kemudian, melalui jalan yang sama yang telah dilalui Dhanañjaya (Arjuna), Sātyaki juga bertekad untuk mara; namun pada saat itu Droṇa menghalangnya. Rangkap ini menonjolkan bahawa dalam himpitan perang, bahkan niat yang benar untuk mengikuti dan menyokong sekutu pun dibatasi oleh kewajipan strategi serta kekuatan panglima lawan.

Verse 22

भारद्वाजं समासाद्य युयुधानश्न सात्यकि: । न न्यवर्तत संक़्रुद्धो वेलामिव जलाशय:

Sañjaya berkata: Setelah mendekati putera Bhāradvāja (Droṇa), Yuyudhāna Sātyaki—yang menyala-nyala oleh amarah—tidak berpaling ke belakang. Seperti hamparan air yang digoncang ribut, meluru hingga ke tebingnya namun tidak surut, demikianlah dia terus mara, digerakkan oleh momentum murka dan tekad di tengah tekanan dharma peperangan.

Verse 23

निवार्य तु रणे द्रोणो युयुधानं महारथम्‌ । विव्याध निशितैर्बाणै: पञ्चभिर्मर्मभेदिभि:

Sañjaya berkata: Di tengah pertempuran, Droṇa menahan maharatha Yuyudhāna lalu melukainya dengan lima anak panah tajam yang menembusi titik-titik vital.

Verse 24

सात्यकिस्तु रणे द्रोणं राजन्‌ विव्याध सप्तभि: । हेमपुड्खै: शिलाधौतै: कड्कबर्हिणवाजितै:

Sañjaya berkata: Wahai Raja, di medan tempur Sātyaki menembusi Droṇācārya dengan tujuh anak panah—berbulu emas, berkilau seolah-olah digilap di atas batu, serta dihiasi bulu burung bangau dan merak—hingga beliau terluka parah.

Verse 25

त॑ षड़्भि: सायकैद्रोण: साश्वयन्तारमार्दयत्‌ | सतं न ममृषे द्रोणं युयुधानो महारथ:

Sañjaya berkata: Droṇa memanah Sātyaki dengan enam anak panah, mencederakannya bersama kuda-kudanya dan saisnya. Maharatha Yuyudhāna tidak sanggup menahan kedahsyatan kekuatan Droṇa itu.

Verse 26

सिंहनादं ततः कृत्वा द्रोणं विव्याध सात्यकि: । दशभि: सायकैश्चान्यै: पड़भिरष्टाभिरेव च,उन्होंने सिंहनाद करके लगातार दस, छ: और आठ बाणोंद्वारा टद्रोणाचार्यको गहरी चोट पहुँचायी

Sañjaya berkata: Kemudian Sātyaki mengaum seperti singa, lalu menembusi Droṇācārya dengan anak panah—mula-mula sepuluh, kemudian enam, dan lapan lagi—menghentamnya dengan keras di tengah pertempuran yang kononnya berlandaskan dharma namun tetap memusnahkan.

Verse 27

युयुधान: पुनद्रोणं विव्याध दशभि: शरै: । एकेन सारथिं चास्य चतुर्भिश्चतुरो हयान्‌

Sañjaya berkata: Yuyudhāna sekali lagi memanah Droṇa dengan sepuluh batang anak panah; dengan sebatang, dia turut menikam sais kereta Droṇa, dan dengan empat lagi, dia mencederakan keempat-empat ekor kuda.

Verse 28

तं द्रोण: साश्चयन्तारं सरथध्वजमाशुगै:

Sañjaya berkata: Droṇa, melihat dia dengan kuda-kuda yang tangkas dan kereta berpanji, menyerangnya dengan anak panah yang pantas dan tajam.

Verse 29

तथैव युयुधानो<पि द्रोणं बहुभिराशुगैः

Sañjaya berkata: Demikian juga, Yuyudhāna menyerang Droṇa dengan banyak anak panah yang meluncur pantas.

Verse 30

तवाचार्यों रणं हित्वा गत: कापुरुषो यथा

Sañjaya berkata: “Gurumu telah meninggalkan medan perang dan pergi seperti seorang pengecut. Jika engkau juga, meninggalkan aku dalam pertempuran, tidak segera berundur seperti gurumu, maka hari ini engkau tidak akan terlepas hidup-hidup daripada tanganku, selagi aku tetap bertekad untuk bertempur.”

Verse 31

युध्यमानं च मां हित्वा प्रदक्षिणमवर्तत । त्वं हि मे युध्यतो नाद्य जीवन्‌ यास्यसि माधव

Sañjaya berkata: “Sedang aku bertempur, dia meninggalkan aku lalu berpusing ke kanan dalam satu pusingan hormat. Tetapi engkau, wahai Mādhava—yang bertempur melawan aku hari ini—tidak akan pergi hidup-hidup.”

Verse 32

सात्यकिरुवाच धनंजयस्य पदवीं धर्मराजस्य शासनात्‌

Sañjaya berkata: Sātyaki mengisytiharkan bahawa, menurut titah Dharmarāja, dia akan menempuh jalan yang sama seperti Dhanañjaya (Arjuna)—menyelaraskan tindakannya dengan kewibawaan yang benar dan kewajipan setia di tengah tekanan perang.

Verse 33

गच्छामि स्वस्ति ते ब्रह्मन्‌ू न मे कालात्ययो भवेत्‌ | आचार्यनुगतो मार्ग: शिष्यैरन्वास्थते सदा

Sañjaya berkata: “Aku akan pergi; sejahtera bagimu, wahai Brahmana. Semoga aku tidak terlewat oleh waktu. Jalan yang ditempuh guru sentiasa diikuti dan dipertahankan oleh para murid.”

Verse 34

तस्मादेव व्रजाम्याशु यथा मे स गुरुर्गत: । सात्यकिने कहा--ब्रह्मम! आपका कल्याण हो। मैं धर्मराजकी आज्ञासे धनंजयके मार्गपर जा रहा हूँ। आप ऐसा करें

Sañjaya berkata: Setelah berkata demikian, putera Śini (Sātyaki) bertekad untuk berangkat serta-merta, seolah-olah berkata: “Maka aku akan pergi dengan segera, sebagaimana guruku telah pergi. Wahai Brahmana, semoga sejahtera atasmu. Dengan perintah Dharmarāja aku menempuh jalan yang telah diambil Dhanañjaya. Lakukanlah apa yang perlu agar aku tidak tertangguh. Para murid sejak dahulu sentiasa mengikuti jalan guru mereka; maka sebagaimana guruku telah pergi, demikian juga aku akan berangkat tanpa berlengah.” Setelah berkata demikian, Shaineya berpaling daripada sang guru lalu mara ke hadapan.

Verse 35

द्रोण: करिष्यते यत्नं सर्वथा मम वारणे

Sañjaya berkata: “Droṇa pasti akan mengerahkan segala usaha untuk menghalang aku (daripada mara).”

Verse 36

एतदालोक्यते सैन्यमावन्त्यानां महाप्रभम्‌,“यह अवन्‍न्तिनिवासियोंकी अत्यन्त तेजस्विनी सेना दिखायी देती है। इसके बाद यह दाक्षिणात्योंकी विशाल सेना है। उसके पश्चात्‌ यह बाह्िकोंकी विशाल वाहिनी है

Sañjaya berkata: “Lihatlah—ini bala tentera Avanti yang amat cemerlang lagi menggerunkan. Seterusnya kelihatan angkatan besar bangsa-bangsa selatan; dan selepas itu, batalion agung kaum Bāhlīka.”

Verse 37

अस्यानन्तरतस्त्वेतद्‌ दाक्षिणात्यं महद्‌ बलम्‌ । तदनन्तरमेतच्च बाह्विकानां महद्‌ बलम्‌

Sañjaya berkata: “Sejurus selepas itu, kelihatan bala tentera besar kaum Dakṣiṇātya (para pahlawan dari selatan); dan sesudah mereka, muncul pula angkatan besar kaum Bāhvika.”

Verse 38

बाह्विकाभ्याशतो युक्त कर्णस्य च महद्‌ बलम्‌ | अन्योन्येन हि सैन्यानि भिन्नान्येतानि सारथे,“बाह्लिकोंके पास ही उनसे जुड़ी हुई कर्णकी बड़ी भारी सेना खड़ी है। सारथे! ये सारी सेनाएँ एक-दूसरीसे भिन्न हैं

Sañjaya berkata: “Dekat kaum Bāhlīka berdiri angkatan Karṇa yang besar lagi menggerunkan, tersusun rapat dalam barisan. Wahai sais kereta, bala tentera ini terbahagi kepada kelompok-kelompok yang berasingan, masing-masing terpisah antara satu sama lain.”

Verse 39

अन्योन्यं समुपाश्रित्य न त्यक्ष्यन्ति रणाजिरम्‌ | एतदन्तरमासाद्य चोदयाश्चान्‌ प्रहष्टयत्‌

Sañjaya berkata: “Kesemua bala tentera ini saling bersandar antara satu sama lain dan tidak akan meninggalkan medan perang. Masuklah ke celah-celah mereka, dan dengan hati yang teguh, paculah kuda-kuda ke hadapan, wahai sais kereta.”

Verse 40

मध्यमं जवमास्थाय वह मामत्र सारथे | बाह्लिका यत्र दृश्यन्ते नानाप्रहरणोद्यता:

Sañjaya berkata: “Dengan mengambil kelajuan sederhana, bawalah aku ke sini, wahai sais kereta—ke tempat di mana kaum Bāhlīka kelihatan, berdiri siap dengan pelbagai jenis senjata.”

Verse 41

'सारथे! मध्यम वेगका आश्रय लेकर तुम मुझे वहाँ ले चलो, जहाँ नाना प्रकारके अस्त्र- शस्त्र लिये युद्धके लिये उद्यत हुए बाह्लिकदेशीय सैनिक दिखायी देते हैं ।।

Sañjaya berkata: “Wahai sais kereta, dengan kelajuan sederhana bawalah aku ke tempat itu—di mana kelihatan para askar dari wilayah Bāhlīka, bersiap untuk perang, memegang pelbagai jenis senjata. Di sana juga terdapat banyak kuda dari selatan, dengan putera sais kereta (Karṇa) sebagai pemimpin; dan dapat dilihat suatu formasi yang padat, sesak dengan gajah, kuda, dan kereta perang.”

Verse 42

एतावदुक्त्वा यन्तारं ब्राह्म॒णं परिवर्जयन्‌

Sañjaya berkata: Setelah berkata sekadar itu, dia pun berpaling, dengan sengaja mengetepikan brāhmaṇa yang berkhidmat sebagai sais keretanya—suatu tanda tekad yang mengeras di tengah perang, ketika desakan dan amarah dapat menenggelamkan rasa hormat serta kendali diri yang lazim.

Verse 43

स व्यतीयाय यत्रोग्रं कर्णस्य च महद्‌ बलम्‌ | सारथिसे ऐसा कहकर सात्यकि ब्राह्मण द्रोणाचार्यको छोड़ते हुए सबको लाँधकर उस स्थानपर जा पहुँचे जहाँ कर्णकी भयंकर एवं विशाल सेना खड़ी थी ।।

Sañjaya berkata: Dengan murka, Droṇa mengejarnya, menghujani dengan anak panah yang banyak. Adegan ini menegaskan bahawa dalam desakan perang, satu terjahan berani segera mengundang pembalasan daripada mahaguru yang merasakan perintah dan maruahnya dicabar—lalu medan tempur menjadi ujian tekad, disiplin, dan batas laku dharma di tengah keganasan.

Verse 44

कर्णस्य सैन्यं सुमहदभिहत्य शितै: शरै:

Sañjaya berkata: Dengan anak panah yang tajam, dia menumpaskan bala tentera Karṇa yang amat besar, memecahkan kekuatan lawan—gambaran kemahiran perang yang tidak berhenti, sementara beban moral pembunuhan dalam perang tetap tersirat dalam bingkai dharma epik yang lebih luas.

Verse 45

प्राविशद्‌ भारतीं सेनामपर्यन्तां च सात्यकि: । सात्यकि कर्णकी विशाल वाहिनीको अपने पैने बाणोंद्वारा घायल करके अपार कौरवी सेनामें घुस गये ।। प्रविष्टे युयुधाने तु सैनिकेषु द्रुतेषु च

Sañjaya berkata: Sātyaki memaksa masuk ke dalam bala tentera Bhārata yang luas, seakan-akan tiada bertepi. Dengan anak panahnya yang tajam, dia menewaskan dan mencederakan barisan lawan lalu menyusup jauh ke dalam tentera Kaurava; dan apabila Yuyudhāna telah pun masuk demikian, para askar di sekelilingnya pecah berderai, lari bertempiaran dengan tergesa-gesa.

Verse 46

अमर्षी कृतवर्मा तु सात्यकिं पर्यवारयत्‌ | सात्यकिके प्रवेश करते ही सारे कौरव-सैनिक भागने लगे। तब क्रोधमें भरे हुए कृतवर्मने उन्हें आ घेरा ।। तमापतन्तं विशिखै: षड्भिराहत्य सात्यकि:

Sañjaya berkata: Dengan amarah, Kṛtavarmā mengepung Sātyaki untuk menyekat kemaraannya. Namun ketika Kṛtavarmā menerjang, Sātyaki memanahnya dengan enam batang anak panah.

Verse 47

ततः पुन: षोडशभिरन्नतपर्वभिराशुगै:

Sanjaya berkata: Kemudian sekali lagi, dengan enam belas anak panah pantas yang berlekuk pada sendinya (berbatang bengkok), dia memperbaharui serangan—menekan lawan dengan kelajuan dan ketepatan di tengah keganasan pertempuran yang tidak berkesudahan.

Verse 48

स ताड्यमानो विशिखेैर्बहुभिस्तिग्मतेजनै:

Sanjaya berkata: Dia sedang dihentam berulang kali oleh banyak anak panah yang tajam dan menyala dengan daya—gambaran tekanan medan perang yang tidak mengenal henti, tempat ketahanan dan tekad diuji di bawah tuntutan perang yang keras.

Verse 49

सात्वतेन महाराज कृतवर्मा न चक्षमे । महाराज! सात्यकिके प्रचण्ड तेजवाले बहुसंख्यक बाणोंद्वारा घायल होनेपर कृतवर्मा सहन न कर सका |। स वत्सदन्तं संधाय जिह्मुगानलसंनिभम्‌

Sanjaya berkata: Wahai Raja, Kṛtavarmā daripada keturunan Sātvata tidak mampu menahannya. Dipanah oleh banyak anak panah Sātyaki yang menyala dengan tenaga garang, Kṛtavarmā hilang sabar dan kawalan diri. Lalu dia memasang sebatang anak panah bernama Vatsadanta, menyerupai ular yang melengkung dan api, bersiap untuk serangan balas yang dahsyat dalam bahang pertempuran.

Verse 50

स तस्य देहावरणं भित्त्वा देह च सायक:

Sanjaya berkata: Anak panah itu menembusi pelindung tubuhnya (zirah) lalu mengenai tubuhnya sendiri—gambaran ketepatan perang yang kejam, ketika perlindungan dan keperkasaan sama-sama diuji, dan nyawa terdedah kepada akibat peperangan.

Verse 51

सपुड्खपत्र: पृथिवीं विवेश रुधिरोक्षित: । वह बाण सात्यकिके शरीर और कवच दोनोंको विदीर्ण करके खूनसे लथपथ हो पंख एवं पत्रसहित धरतीमें समा गया ।। ५० ई ।। अथास्य बहुभिराणैरच्छिनत्‌ परमास्त्रवित्‌

Sanjaya berkata: Anak panah itu, masih dengan bulu dan batangnya, tenggelam ke dalam bumi, berlumuran darah. Setelah mengoyak tubuh Sātyaki dan zirahnya sekali gus, ia—bersalut darah—lenyap ke dalam tanah. Kemudian sang mahir senjata yang unggul itu menyerangnya lagi, melukainya dengan banyak anak panah.

Verse 52

विव्याध च रणे राजन्‌ सात्यकिं सत्यविक्रमम्‌

Sañjaya berkata: Wahai Raja, di tengah-tengah pertempuran yang sengit, dia telah menikam Sātyaki—yang keberaniannya tidak pernah berdusta—menandakan peningkatan keganasan yang tidak mengenal henti, sehingga para pahlawan paling teguh pun menjadi sasaran di bawah tuntutan dan paksaan perang.

Verse 53

ततः प्रशीर्णे धनुषि शक्‍्त्या शक्तिमतां वर:

Sañjaya berkata: Kemudian, apabila busur itu telah hancur, yang terunggul antara para perkasa pun mengangkat lembing, membalas kekuatan dengan kekuatan ketika amukan perang terus mendesak.

Verse 54

ततोअन्‍्यत्‌ सुदृढं चाप॑ं पूर्णमायम्य सात्यकि:

Sañjaya berkata: Lalu Sātyaki, mengambil busur yang lain—teguh dan tidak mengalah—menariknya hingga tegang sepenuhnya, bersiap meneruskan pertempuran dengan tekad yang tidak goyah.

Verse 55

व्यसृजद्‌ विशिखांस्तूर्ण शतशो5थ सहसत्रश: । सरथं कृतवर्माणं समन्तात्‌ पर्यवारयत्‌

Sañjaya berkata: Sātyaki segera melepaskan anak panah berduri—beratus-ratus, lalu beribu-ribu—dan dari segenap arah dia mengepung Kṛtavarmā, menutupi dirinya bersama keretanya. Adegan ini menegaskan momentum perang yang tidak mengenal henti, apabila kemahiran tempur dan keteguhan hati mampu seketika menenggelamkan lawan, meski pertarungan yang lebih besar terus menguji pengekangan dan kebenaran dharma di tengah keganasan.

Verse 56

छादयित्वा रणे राजन हार्दिक्यं स तु सात्यकि: | अथास्य भल्लेन शिर: सारथे: समकृन्तत,राजन! रणक्षेत्रमें इस प्रकार कृतवर्माको आच्छादित करके सात्यकिने एक भल्ल द्वारा उसके सारथिका सिर काट दिया

Sañjaya berkata: Wahai Raja, setelah menenggelamkan (mengatasi) Hārdikya di medan perang, Sātyaki lalu, dengan sebatang anak panah yang tajam, memenggal kepala sais keretanya. Demikianlah pertempuran meningkat menjadi keganasan yang kejam dan terarah, apabila kemenangan dikejar walau dengan membunuh para pendukung di sisi, mencerminkan hakisan etika yang suram yang mengiringi perang yang berpanjangan.

Verse 57

स पपात हत: सूतो हार्दिक्यस्य महारथात्‌ । ततस्ते यन्तृरहिता: प्राद्रवंस्तुरगा भूशम्‌,उनके द्वारा मारा गया सारथि कृतवर्मके विशाल रथसे नीचे गिर पड़ा। फिर तो सारथिके बिना उसके घोड़े बड़े जोरसे भागने लगे

Sanjaya berkata: Kusir yang telah terbunuh itu jatuh dari kereta perang besar milik Hārdikya (Kṛtavarmā). Lalu, tanpa pemandu, kuda-kuda itu meluru liar dengan ganas merentas bumi.

Verse 58

अथ भोजस्तु सम्भ्रान्तो निगृहा[ तुरगान्‌ स्वयम्‌ | तस्थौ वीरो धनुष्पाणिस्तत्‌ सैन्यान्यभ्यपूजयन्‌

Lalu Kṛtavarmā, orang Bhoja itu, menjadi cemas dan kelam-kabut; namun sang wira sendiri menahan dan menguasai kuda-kuda itu, lalu berdiri teguh dengan busur di tangan untuk bertempur. Segala bala tentera memuji perbuatannya dengan setinggi-tingginya.

Verse 59

स मुहूर्तमिवाश्वस्य सदश्चान्‌ समनोदयत्‌ । व्यपेतभीरमित्राणामावहत्‌ सुमहद्‌ भयम्‌

Dalam seketika, dia kembali tenang lalu menggerakkan kuda-kudanya yang unggul ke hadapan. Dia sendiri tidak gentar, namun menimbulkan ketakutan yang besar dalam hati musuh.

Verse 60

सात्यकिश्वाभ्यगात्‌ तस्मात्‌ स तु भीममुपाद्रवत्‌ | युयुधानो5पि राजेन्द्र भोजानीकाद्‌ विनि:सृतः

Sanjaya berkata: Sātyaki juga mara dari tempat itu; namun kemudian dia menyerbu Bhīma. Dan Yuyudhāna juga—wahai raja—setelah menerobos keluar dari pasukan Bhoja, maju menekan ke medan tempur.

Verse 61

प्रययौ त्वरितस्तूर्ण काम्बोजानां महाचमूम्‌ । स तत्र बहुभि: शूरै: संनिरुद्धो महारथै:

Sanjaya berkata: Dia segera meluru menuju divisyen besar tentera Kāmboja. Di sana, dia dikepung dari segenap arah oleh ramai pahlawan—para pejuang kereta perang yang perkasa—yang berusaha menahan kemaraannya dalam himpitan pertempuran.

Verse 62

न चचाल तदा राजन्‌ सात्यकि: सत्यविक्रम: । राजेन्द्र यही अवसर पाकर सात्यकि वहाँसे आगे निकल गये। तब कृतवमनि भीमसेनपर धावा किया। कृतवर्माकी सेनासे निकलकर युयुधान तुरंत ही काम्बोजोंकी विशाल वाहिनीके पास आ पहुँचे। वहाँ बहुत-से शूरवीर महारथियोंने उन्हें आगे बढ़नेसे रोक दिया। महाराज! तो भी उस समय सत्यपराक्रमी सात्यकि विचलित नहीं हुए ।| ६०-६१ ह || संधाय च चमूं द्रोणो भोजे भारं निवेश्य च

Sanjaya berkata: Wahai Raja, pada ketika itu Sātyaki—yang keberaniannya benar dan tidak tergoyahkan—tidak goyah sedikit pun. Walau di tengah himpitan pertempuran dan usaha untuk menahan kemaraannya, dia tetap teguh pada niat dan keberanian, melambangkan tekad seorang pahlawan untuk menunaikan dharma (tugas) tanpa tunduk kepada takut atau kekacauan.

Verse 63

अभ्यधावदू रणे यत्तो युयुधानं युयुत्सया । द्रोणाचार्यने अपनी बिखरी हुई सेनाको एकत्र करके उसकी रक्षाका भार कृतवर्माको सौंपकर समरांगणमें सात्यकिके साथ युद्ध करनेकी इच्छासे उद्यत हो उनके पीछे-पीछे दौड़े | ६२ई ।।

Sanjaya berkata: Dahaga akan pertempuran, dia meluru merentas medan perang, berniat menentang Yuyudhāna (Sātyaki). Dan ketika mengejarnya, dia berlari rapat di belakang Yuyudhāna—mendesak buruan dalam bahang perang. Adegan itu menonjolkan momentum tempur yang tidak mengenal henti, apabila dharma terhadap pihak sendiri dan hasrat menundukkan lawan yang tangguh mendorong panglima mengejar secara langsung.

Verse 64

न्यवारयन्त संदहृष्टा: पाण्डुसैन्ये बृहत्तमा: । इस प्रकार उन्हें युयुधानके पीछे दौड़ते देख पाण्डव-सेनाके प्रमुख वीर हर्षमें भरकर द्रोणाचार्यको रोकनेका प्रयत्न करने लगे ।।

Sanjaya berkata: Para wira terkemuka dalam bala Pāṇḍava, dipenuhi kegirangan tempur, cuba menahan Droṇācārya apabila melihatnya mengejar Yuyudhāna. Lalu, mendekati Hārdikya (Kṛtavarmā), mereka berhadapan dengan kereta perang yang unggul itu—untuk mengekang serbuan dan menegakkan dharma pihak mereka di tengah kekacauan medan perang.

Verse 65

पञज्चाला विगतोत्साहा भीमसेनपुरोगमा: । परंतु रथियोंमें श्रेष्ठ महारथी कृतवर्मके पास पहुँचकर भीमसेनको आगे करके आक्रमण करनेवाले पांचालोंका उत्साह नष्ट हो गया || ६४ $ ।।

Sanjaya berkata: Orang Pañcāla, dengan Bhīmasena di hadapan, patah semangatnya. Kerana ketika mereka mara—meletakkan Bhīma di barisan depan—untuk menyerang Kṛtavarmā, maharathi terunggul antara pahlawan kereta, keyakinan mereka runtuh. Wahai Raja, Kṛtavarmā yang gagah memperlihatkan keperkasaan lalu menahan mereka. Walau para wira itu menjadi agak lemah dan terpinga-pinga, mereka tetap berusaha demi kemenangan; namun Kṛtavarmā menghujani mereka dengan anak panah dari segala arah hingga kuda dan kereta mereka menjadi kacau-bilau.

Verse 66

सात्वतेन महाराज शतधाभिव्यशीर्यत । तदनन्तर सात्यकिके रथके समीप महान्‌ कोलाहल मच गया। महाराज! चारों ओरसे दौड़कर आती हुई आपके पुत्रकी सेना सात्यकिके बाणोंसे आच्छादित हो सैकड़ों टुकड़ियोंमें बँटकर तितत-बितर हो गयी

Sanjaya berkata: Wahai Raja, pahlawan Sātvata itu memecahkan bala puteramu menjadi ratusan serpihan. Kemudian, dekat kereta Sātyaki, timbul hiruk-pikuk yang besar. Tentera puteramu yang menyerbu dari segala arah, diselubungi anak panah Sātyaki, lalu pecah dan berselerak. Walau masih berusaha untuk menang, mereka menjadi agak terpinga-pinga; dan Sātyaki, mengepung mereka dengan hujan panah, melelahkan serta mengacaukan kuda dan kenderaan mereka. Pada saat itu juga, wira Kṛtavarman dengan keperkasaannya menahan mereka; dan meskipun mereka terus bertempur demi kemenangan, Kṛtavarman menghujani mereka dengan panah dari setiap sisi hingga kenderaan mereka porak-peranda.

Verse 67

निगृहीतास्तु भोजेन भोजानीकेप्सवो रणे | अतिष्ठन्नार्यवद्‌ वीरा: प्रार्थयन्तो महद्यश:

Sañjaya berkata: Namun apabila mereka dihalang dalam pertempuran oleh Bhoja (Kṛtavarman), para wira yang berhasrat menembusi barisan Bhoja itu tetap berdiri teguh seperti insan mulia—mendambakan kemasyhuran besar dan rindu bertempur melawan bala tentera itu sendiri.

Verse 76

सप्त वीरान्‌ महेष्वासानग्रानीकेष्वपोथयत्‌ । उस सेनाके छिलन्न-भिन्न होते ही शिनिके महारथी पौत्रने सेनाके मुहानेपर खड़े हुए सात महाधनुर्धर वीरोंको मार गिराया

Sañjaya berkata: Ketika barisan hadapan tentera sedang dipotong dan dihancurkan, cucu Śini—seorang maharathi, pahlawan kereta perang agung—berdiri teguh di mulut formasi dan menewaskan tujuh wira terkemuka, pemanah perkasa yang memimpin barisan hadapan. Adegan itu menonjolkan momentum perang yang kejam, ketika kepimpinan dan keberanian diuji di bawah beban etika pembunuhan beramai-ramai.

Verse 83

शरैरनलसंकाशैरनिन्ये वीरान्‌ यमक्षयम्‌ | राजेन्द्र! तदनन्तर विभिन्न जनपदोंके स्वामी अन्यान्य वीर राजाओंको भी उन्होंने अपने अग्निसदृश बाणोंद्वारा यमलोक पहुँचा दिया

Sañjaya berkata: Dengan anak panah yang menyala bagaikan api, dia menghantar para pahlawan ke alam Yama yang tidak binasa. Wahai raja yang terbaik! Sesudah itu, dia juga mengutus raja-raja wira yang lain—penguasa pelbagai wilayah—ke dunia Yama dengan panah-panah yang seperti api itu, mengheret pertempuran maju dengan daya maut yang tidak mengenal belas.

Verse 112

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें सात्यकिका कौरव-सेनामें प्रवेशविषयक एक सौ बारहवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya berkata: Demikian berakhir bab ke-112 dalam bahagian Jayadratha-vadha di dalam Droṇa Parva Śrī Mahābhārata, yang menghuraikan kemasukan Sātyaki ke dalam bala tentera Kaurava. Rumusan penutup ini menandai peralihan dalam naratif perang, menegaskan momentum pertempuran yang tidak henti-henti demi dharma serta beban moral yang berat atas tindakan yang dilakukan dalam mengejar kemenangan dan pembalasan.

Verse 113

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिक््रवेशे त्रयोदशाधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें यात्यकिप्रवेशविषयक एक सौ तेरहवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya berkata: Demikian berakhir bab ke-113 dalam Droṇa Parva Śrī Mahābhārata, dalam bahagian Jayadratha-vadha, khususnya episod yang menghuraikan kemasukan Sātyaki. Kolofon ini menandai penutupan unit penceritaan tersebut, meletakkan peristiwa-peristiwa itu dalam krisis etika perang yang lebih besar, ketika sumpah, kesetiaan, dan keperluan mendesak menyelamatkan sekutu mendorong konflik terus bergelora.

Verse 166

पतितैर्ऋषभाक्षाणां सा बभावति मेदिनी । वृषभके समान बड़े-बड़े नेत्रोंवाले वीरोंके सीरे हुए मनोहर कुण्डलमण्डित चन्द्रमा-जैसे मुखोंसे वहाँकी भूमि अत्यन्त शोभा पा रही थी

Sañjaya berkata: Bumi menjadi gemerlapan, bertaburan para wira yang gugur, bermata laksana mata lembu jantan perkasa. Kepala-kepala yang terpenggal—berhias subang yang indah dan berwajah seperti bulan—menjadikan tanah medan perang tampak anehnya berseri, menyingkap ironi moral perang: keindahan dan keberanian lahiriah menjadi sia-sia apabila dharma runtuh menjadi pembantaian.

Verse 273

ध्वजमेकेन बाणेन विव्याध युधि मारिष । माननीय नरेश! तदनन्तर युयुधानने पुनः दस बाण मारकर द्रोणाचार्यको घायल कर दिया। फिर एक बाणसे उनके सारथिको

Sañjaya berkata: Wahai raja yang mulia, di tengah pertempuran dia menembusi panji dengan sebatang anak panah. Kemudian Yuyudhāna melepaskan lagi sepuluh anak panah lalu mencederakan Droṇācārya. Seterusnya, dengan satu anak panah dia menewaskan sais Droṇa; dengan empat anak panah dia menjatuhkan keempat-empat kuda; dan dengan satu lagi anak panah dia menembusi panji itu di medan perang.

Verse 286

त्वरन्‌ प्राच्छादयद्‌ बाणैः शलभानामिव व्रजै: । इसके बाद द्रोणाचार्यने उतावले होकर टिट्ठीदलोंके समान अपने शीघ्रगामी बाणोंद्वारा घोड़े, सारथि, रथ और ध्वजसहित सात्यकिको आच्छादित कर दिया

Sañjaya berkata: Selepas itu, Droṇācārya dengan tergesa-gesa menghujani Sātyaki dengan rentetan anak panah yang padat, menutupi dirinya seperti kawanan belalang menyelubungi langit—hingga Sātyaki, bersama kuda, sais, kereta dan panjinya, seakan tenggelam dalam hujan besi itu.

Verse 296

आच्छादयदसम्भ्रान्तस्ततो द्रोण उवाच ह । इसी प्रकार सात्यकिने भी बिना किसी घबराहटके बहुत-से शीघ्रगामी बाणोंकी वर्षा करके द्रोणाचार्यको ढक दिया। तब द्रोणाचार्य बोले--

Sañjaya berkata: Tanpa gementar dan dengan fikiran yang tenang, dia menutupi Droṇa dengan hujan anak panah yang pantas. Demikian juga Sātyaki—tanpa sedikit pun panik—menghujani Droṇācārya dengan banyak anak panah yang laju hingga menyelubunginya. Lalu Droṇa pun berkata—

Verse 313

यदि मां त्वं रणे हित्वा न यास्याचार्यवद्‌ द्रुतम्‌ “माधव! तुम्हारे आचार्य अर्जुन तो कायरके समान युद्धका मैदान छोड़कर चले गये हैं। मैं युद्ध कर रहा था तो भी मुझे छोड़कर मेरी परिक्रमा करते हुए चल दिये। तुम भी अपने आचार्यके समान तुरंत ही समरांगणमें मुझे छोड़कर चले नहीं जाओगे तो युद्धमें तत्पर रहते हुए मेरे हाथसे आज जीवित बचकर नहीं जा सकोगे'

Sañjaya berkata: “Jika engkau tidak meninggalkan aku di tengah pertempuran dan melarikan diri dengan segera seperti gurumu—wahai Mādhava!—maka hari ini engkau tidak akan terlepas hidup dari tanganku selagi aku tetap bertekad untuk bertempur. Gurumu Arjuna, seperti seorang pengecut, telah meninggalkan medan; bahkan ketika aku sedang bertarung, dia meninggalkan aku, mengelilingiku lalu berundur. Jika engkau juga tidak segera meninggalkan aku di gelanggang perang ini seperti gurumu, engkau tidak akan selamat.”

Verse 353

यत्तो याहि रणे सूत शृणु चेदं॑ वच: परम्‌ | 'सूत! द्रोणाचार्य मुझे रोकनेके लिये सब प्रकारसे प्रयत्न करेंगे, अतः तुम रफणक्षेत्रमें सावधान होकर चलो और मेरी यह दूसरी बात भी सुन लो

Sañjaya said: “Drive with full attention in the midst of battle, O charioteer, and listen to this supreme instruction. Droṇācārya will strive by every means to stop me; therefore, remain vigilant as you move across the battlefield, and hear this further counsel of mine.”

Verse 416

नानादेशसमुत्थैश्ष पदातिभिरधिष्ितम्‌ । “जहाँ सूतपुत्र कर्णको आगे करके बहुत-से दाक्षिणात्य योद्धा खड़े हैं

Sañjaya said: “It is occupied by foot-soldiers drawn from many different regions. There, with Karṇa—the charioteer’s son—placed in the forefront, many warriors from the southern lands stand ready. The army that comes into view, packed with elephants, horses, and chariots, also contains infantry from numerous countries. Drive my chariot there as well.”

Verse 433

युयुधानं महाभागं गच्छन्तमनिवर्तिनम्‌ । युद्धसे पीछे न हटनेवाले महाभाग युयुधानको आगे बढ़ते देख द्रोणाचार्य कुपित हो उठे और वे बहुत-से बाणोंकी वर्षा करते हुए कुछ दूरतक उनके पीछे-पीछे दौड़े

Sañjaya said: Seeing the illustrious Yuyudhāna advancing without turning back from battle, Droṇācārya was seized with anger; showering him with many arrows, he ran after him for some distance. The scene highlights the warrior’s steadfast resolve on the battlefield and the teacher-warrior’s fierce determination to check an unstoppable advance.

Verse 466

चतुर्भिश्चतुरोअस्याश्वानाजघानाशु वीर्यवान्‌ | उसे आते देख पराक्रमी सात्यकिने छ: बाणोंद्वारा उसे चोट पहुँचाकर चार बाणोंसे उसके चारों घोड़ोंको शीघ्र ही घायल कर दिया

Sañjaya said: Seeing him advance, the mighty Sātyaki swiftly struck—wounding him with six arrows and, with four more, quickly disabling his four horses. The scene underscores the ruthless precision of battlefield skill, where valor is measured not only by courage but by decisive action that turns the tide of combat.

Verse 473

सात्यकि: कृतवर्माणिं प्रत्यविध्यत्‌ स्तनान्तरे । तदनन्तर पुनः झुकी हुई गाँठवाले सोलह बाण मारकर सात्यकिने कृतवर्माकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी

Sañjaya said: Sātyaki struck Kṛtavarmā in the space between the breasts. Immediately afterward, he again released sixteen knot-jointed (crooked) arrows, inflicting a deep wound in Kṛtavarmā’s chest. The scene underscores the relentless escalation of combat in the Kurukṣetra war, where prowess and resolve drive warriors to ever more forceful blows, even as the ethical weight of violence continues to accumulate.

Verse 493

आकृष्य राजजन्नाकर्णाद्‌ विव्याधोरसि सात्यकिम्‌ | राजन्‌! वक्रमतिसे चलनेवाले अग्निके समान तेजस्वी वत्सदन्‍्त नामक बाणको धनुषपर रखकर कृतवर्मने उसे कानतक खींचा और उसके द्वारा सात्यकिकी छातीमें प्रहार किया

Sañjaya berkata: Wahai Raja, Kṛtavarmā menarik tali busur hingga ke telinga lalu menembusi dada Sātyaki. Dengan meletakkan pada busurnya anak panah menyala bernama Vatsadanta—cemerlang seperti api dan pantas dalam lintasannya—dia menariknya hingga ke telinga dan menghentam dada Sātyaki.

Verse 516

समार्गणगणं राजन्‌ कृतवर्मा शरासनम्‌ । राजन्‌! कृतवर्मा उत्तम अस्त्रोंका ज्ञाता है। उसने बहुत-से बाण चलाकर बाणसमूहोंसहित सात्यकिके शरासनको काट दिया

Sañjaya berkata: Wahai Raja, Kṛtavarmā, yang mahir akan senjata-senjata unggul, menghujani dengan banyak anak panah dan, bersama gugusan anak panah yang bertubi-tubi itu, memutuskan busur Sātyaki.

Verse 523

दशभिर्विशिखैस्ती #णैरभिक्रुद्धः स्तनान्तरे । नरेश्वर! इसके बाद क्रोधमें भरे हुए कृतवर्माने सत्यपराक्रमी सात्यकिकी छातीमें पुनः दस पैने बाणोंद्वारा गहरा आघात किया

Sañjaya berkata: Wahai Raja, kemudian Kṛtavarmā, yang menyala oleh amarah, menyerang Sātyaki yang benar-benar perkasa sekali lagi—menancapkan sepuluh anak panah tajam jauh ke dalam dadanya.

Verse 536

जघान दक्षिणं बाहुं सात्यकि: कृतवर्मण: । धनुष कट जानेपर शक्तिशाली शूरवीरोंमें श्रेष्ठ सात्यकिने कृतवर्माकी दाहिनी भुजापर शत्तिद्वारा ही प्रहार किया

Sañjaya berkata: Dalam bahang pertempuran, Sātyaki menumbangkan lengan kanan Kṛtavarman. Setelah busurnya terputus, Sātyaki yang gagah perkasa, terbaik antara para pahlawan, menghentam lengan kanan Kṛtavarman dengan śakti (lembing) itu sendiri.

Verse 3436

प्रयात: सहसा राजन्‌ सारथिं चेदमब्रवीत्‌ । संजय कहते हैं--राजन्‌! ऐसा कहकर सात्यकि सहसा द्रोणाचार्यको छोड़कर चल दिये और सारथिसे इस प्रकार बोले--

Sañjaya berkata: Wahai Raja, setelah berkata demikian, Sātyaki segera berangkat, meninggalkan Droṇācārya di belakang, lalu berkata kepada sais keretanya seperti berikut—