Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Droṇa-parva Adhyāya 114 — Karṇa–Bhīmasena Missile Exchange, Disarmament, and Arjuna’s Intervention

“राजन! आप जिन सहस्रों रथियोंको देख रहे हैं, ये रुक्मरथ नामवाले महारथी राजकुमार हैं। प्रजानाथ! ये रथों, अस्त्रों और हाथियोंके संचालनमें भी निपुण हैं ।। धनुर्वेदे गता: पारं मुष्टियुद्धे च कोविदा: । गदायुद्धविशेषज्ञा नियुद्धकुशलास्तथा,'ये सब-के-सब थधरनुर्वेदके पारंगत दिद्वान्‌ हैं। मुष्टियुद्धमें भी निपुण हैं, गदायुद्धके विशेषज्ञ हैं और मल्लयुद्धमें भी कुशल हैं

sañjaya uvāca | rājan! yān sahasrāṇi rathināṁ paśyasi, ete rukmaratha-nāmāno mahārathino rājaputrāḥ | prajānātha! ete rathānām astrāṇāṁ ca hastināṁ ca sañcālane’pi nipuṇāḥ || dhanurvede gatāḥ pāraṁ muṣṭiyuddhe ca kovidāḥ | gadāyuddha-viśeṣajñā niyuddha-kuśalās tathā || ete sarve dhanurvedasya pāraṅgatā vidvāṁsaḥ | muṣṭiyuddhe’pi nipuṇāḥ, gadāyuddhasya viśeṣajñāḥ, mallayuddhe ca kuśalāḥ |

Sañjaya berkata: “Wahai Raja, para rathi yang beribu-ribu yang tuanku lihat itu ialah putera-putera raja, para maharathi yang dikenali sebagai Rukmaratha. Wahai pelindung rakyat, mereka mahir mengendalikan kereta perang, senjata, dan juga gajah. Mereka telah menguasai Dhanurveda, cekap dalam pertarungan tangan kosong, pakar dalam pertempuran gada, dan juga mahir dalam gusti berperaturan (niyuddha).”

धनुर्वेदेin the science of archery
धनुर्वेदे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधनुर्वेद
FormMasculine, Locative, Singular
गताःhaving gone / having attained
गताः:
Karta
TypeVerb
Rootगम्
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle)
पारम्the far shore; the limit (mastery)
पारम्:
Karma
TypeNoun
Rootपार
FormNeuter, Accusative, Singular
मुष्टियुद्धेin fist-fighting
मुष्टियुद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमुष्टियुद्ध
FormNeuter, Locative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
कोविदाःskilled, expert
कोविदाः:
Karta
TypeAdjective
Rootकोविद
FormMasculine, Nominative, Plural
गदायुद्धविशेषज्ञाःspecialists in mace-fighting
गदायुद्धविशेषज्ञाः:
Karta
TypeAdjective
Rootगदायुद्धविशेषज्ञ
FormMasculine, Nominative, Plural
नियुद्धकुशलाःskilled in wrestling/close combat
नियुद्धकुशलाः:
Karta
TypeAdjective
Rootनियुद्धकुशल
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाlikewise, also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
R
Rukmaratha (princes/mahārathas)
C
chariots (ratha)
W
weapons (astra)
W
war-elephants (hastin)
D
Dhanurveda

Educational Q&A

The verse highlights disciplined mastery of multiple martial arts as a marker of kṣatriya preparedness; ethically, it frames how trained power is mobilized in war, inviting reflection on the ends to which such skill is applied.

Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra about the many chariot-warriors present—princes called Rukmaratha—emphasizing their expertise in chariots, weapons, elephants, archery, fist-fighting, mace-fighting, and wrestling to convey the strength of the assembled force.