Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

भीष्म-युधिष्ठिर-संमर्दः

Bhīṣma’s Pressure on Yudhiṣṭhira; Śikhaṇḍī’s Approach; Evening Withdrawal

शत्रुञ्जय: शत्रुसह: सर्वे क्रुद्धा यशस्विन: । प्रत्युद्याता महाराज केकयान्‌ भ्रातर: समम्‌,नरेश्वर! दुर्मुख, दुर्जय, युवा वीर दुर्मर्षण, शत्रुंजय तथा शत्रुसह--ये सब-के-सब यशस्वी वीर क्रोधमें भरकर पाँचों भाई केकयोंका सामना करनेके लिये एक साथ आगे बढ़े

sañjaya uvāca | śatruñjayaḥ śatrusahaḥ sarve kruddhā yaśasvinaḥ | pratyudyātā mahārāja kekayān bhrātaraḥ samam naraśvara | durmukha durjaya yuvā vīra durmarṣaṇa śatruñjaya tathā śatrusaha—ete sarve yaśasvino vīrāḥ krodham āpūrya kekayānāṃ pañcānāṃ bhrātṝṇāṃ pratyudgamanāya sahaiva agre jagmuḥ ||

Sañjaya berkata: Wahai raja agung, wahai tuan manusia—Durmukha, Durjaya, wira muda Durmarṣaṇa, Śatruñjaya dan Śatrusaha—semuanya pahlawan termasyhur, menyala oleh amarah, mara serentak untuk menyongsong lima bersaudara Kekaya di medan perang.

शत्रुञ्जयःShatruñjaya (enemy-conqueror, a warrior’s name/epithet)
शत्रुञ्जयः:
Karta
TypeNoun
Rootशत्रुञ्जय
FormMasculine, Nominative, Singular
शत्रुसहःShatrusaha (enemy-enduring/overpowering, a warrior’s name/epithet)
शत्रुसहः:
Karta
TypeNoun
Rootशत्रुसह
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
क्रुद्धाःangered
क्रुद्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
यशस्विनःglorious, renowned
यशस्विनः:
Karta
TypeAdjective
Rootयशस्विन्
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रत्युद्याताhaving advanced/come forth to meet (the enemy)
प्रत्युद्याता:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रत्युद्याता
FormMasculine, Nominative, Plural
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
केकयान्the Kekayas
केकयान्:
Karma
TypeNoun
Rootकेकय
FormMasculine, Accusative, Plural
भ्रातरःbrothers
भ्रातरः:
Karta
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Nominative, Plural
समम्together, simultaneously
समम्:
TypeIndeclinable
Rootसम

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
D
Durmukha
D
Durjaya
D
Durmarṣaṇa
Ś
Śatruñjaya
Ś
Śatrusaha
K
Kekaya brothers
K
Kekaya (people/region)

Educational Q&A

The verse highlights how anger (krodha) and the pursuit of martial glory can propel renowned warriors into escalating violence. Even when valor is praised, ethical restraint remains crucial; unchecked wrath tends to intensify conflict rather than resolve it.

Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that a group of Kaurava warriors—Durmukha, Durjaya, the young Durmarṣaṇa, Śatruñjaya, and Śatrusaha—move forward together, enraged, to confront the five Kekaya brothers on the battlefield.