Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

भीमसेनस्य गदायुद्ध-प्रभावः

The Battlefield Impact of Bhīmasena’s Mace Combat

द्रोणपुत्रेण शल्येन कृपेण च महात्मना । समसज्जत पाज्चाल्यस्त्रिभिरेतैर्महारथै:,संजय कहते हैं--भारत! उस दूसरे दिन जब पूर्वाह्नका अधिक भाग व्यतीत हो गया और बहुसंख्यक रथ, हाथी, घोड़े, पैदल और सवारोंका महान्‌ संहार होने लगा, उस समय पांचालराजकुमार धृष्टद्युम्न अकेला ही द्रोणपुत्र अश्वत्थामा, शल्य तथा महामनस्वी कृपाचार्य--इन तीनों महारथियोंके साथ युद्ध करने लगा

sañjaya uvāca | droṇaputreṇa śalyena kṛpeṇa ca mahātmanā | samasajjata pāñcālyas tribhir etair mahārathaiḥ ||

Sañjaya berkata: Wahai Bharata, putera Pāñcāla (Dhṛṣṭadyumna) bertempur rapat dengan tiga maharathi ini—Aśvatthāmā putera Droṇa, Śalya, dan Kṛpa yang berjiwa luhur.

द्रोणपुत्रेणby Drona's son (Aśvatthāman)
द्रोणपुत्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootद्रोणपुत्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
शल्येनby Śalya
शल्येन:
Karana
TypeNoun
Rootशल्य
FormMasculine, Instrumental, Singular
कृपेणby Kṛpa
कृपेण:
Karana
TypeNoun
Rootकृप
FormMasculine, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
महात्मनाby the great-souled one
महात्मना:
Karana
TypeAdjective
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
समसज्जतengaged (in battle)
समसज्जत:
TypeVerb
Rootसम् + सज्ज्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
पाञ्चाल्यःthe Pāñcāla prince (Dhṛṣṭadyumna)
पाञ्चाल्यः:
Karta
TypeNoun
Rootपाञ्चाल्य
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
एतैःwith these
एतैः:
Karana
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
महारथैःwith great chariot-warriors
महारथैः:
Karana
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sanjaya
B
Bharata (Dhṛtarāṣṭra as addressee)
D
Droṇaputra (Aśvatthāmā)
Ś
Śalya
K
Kṛpa (Kṛpācārya)
P
Pāñcālya (Dhṛṣṭadyumna)
M
Mahāratha (warrior class/title)

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya-dharma in its stark form: steadfastness in one’s martial duty even under overwhelming odds. Ethically, it points to the tension between personal survival and the obligation to stand firm for one’s side and command, a recurring Mahābhārata theme where courage and duty operate within the tragic machinery of war.

Sanjaya reports that Dhṛṣṭadyumna, the Pāñcāla prince and a leading Pāṇḍava commander, takes on three eminent Kaurava-aligned mahārathas—Aśvatthāmā, Śalya, and Kṛpa—engaging them together in battle, signaling an intense and concentrated clash among top warriors.