गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
तमेवमुपलक्ष्यैको हृष्ट: पुष्ट: परंतप,जिघांसन्तं युधां श्रेष्ठ तदा55सीत् तुमुलं महत् । संजय कहते हैं--राजन्! पाण्डवपक्षके लाखों क्षत्रियशिरोमणि महारथी विराट सेनापति शूरवीर श्वेतको आगे करके आपके पुत्र दुर्योधनको अपना बल दिखाते हुए शिखण्डीको सामने रखकर भीष्मके सुवर्णभूषित रथपर चढ़ आये। भारत! वे महारथी श्लेतकी रक्षा करना चाहते थे। इसलिये उसे मारनेकी इच्छावाले योद्धाओंमें श्रेष्ठ भीष्मपर उन्होंने धावा किया। उस समय बड़ा भयंकर युद्ध छिड़ गया परंतप! श्वेतको पूर्वोक्तरूपसे कौरव-सेनाका संहार करते देख एकमात्र भीष्म ही उत्साहित और प्रफुल्ल हो पाण्डवोंको शोकमें डालते हुए जीवनका मोह और भय छोड़कर उस महासमरमें दुर्योधनके प्रिय कार्यमें जुट गये
sañjaya uvāca | tam evam upalakṣyaiko hṛṣṭaḥ puṣṭaḥ paraṃtapa | jighāṃsantaṃ yudhāṃ śreṣṭha tadā āsīt tumulaṃ mahat ||
Sañjaya berkata: “Wahai pembakar musuh, melihat keadaan itu, Bhīṣma seorang diri menjadi bersemangat dan teguh. Tatkala pahlawan terunggul itu mara dengan niat membunuh, bangkitlah pertempuran yang amat besar dan hiruk-pikuk. Nada dharma dalam bait ini menonjolkan bagaimana seorang veteran yang terikat oleh kesetiaan kepada pihaknya—mengetepikan takut dan keterikatan pada nyawa—mencampakkan diri ke dalam tugas perang yang mengerikan, ketika keganasan kian meluap di sekelilingnya.”
संजय उवाच