Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह

Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation

परस्परेण धावन्त: पतिता: पुनरुत्थिता:,जिघांसन्तं युधां श्रेष्ठ तदा55सीत्‌ तुमुलं महत्‌ । संजय कहते हैं--राजन्‌! पाण्डवपक्षके लाखों क्षत्रियशिरोमणि महारथी विराट सेनापति शूरवीर श्वेतको आगे करके आपके पुत्र दुर्योधनको अपना बल दिखाते हुए शिखण्डीको सामने रखकर भीष्मके सुवर्णभूषित रथपर चढ़ आये। भारत! वे महारथी श्लेतकी रक्षा करना चाहते थे। इसलिये उसे मारनेकी इच्छावाले योद्धाओंमें श्रेष्ठ भीष्मपर उन्होंने धावा किया। उस समय बड़ा भयंकर युद्ध छिड़ गया एक-दूसरेपर धावा करनेवाले कितने ही सैनिक गिर पड़ते और फिर उठकर खड़े हो जाते थे। खड़े होकर वे दौड़ते और परस्पर द्वन्द्ययुद्ध करने लगते थे। फिर आपसके प्रहारोंसे पीड़ित हो वे युद्धके मुहानेपर ही गिरकर लुढ़क जाते थे

sañjaya uvāca | paraspareṇa dhāvantaḥ patitāḥ punar utthitāḥ | jighāṃsantaṃ yudhāṃ śreṣṭha tadā āsīt tumulaṃ mahat ||

Sañjaya berkata: “Pada saat itu, pertempuran menjadi luas dan bergelora. Saling menyerbu, ramai yang tumbang lalu bangkit semula; dengan niat membunuh, mereka kembali menerjah ke dalam pertembungan.”

परस्परेणwith one another / mutually
परस्परेण:
करण
TypeNoun
Rootपरस्पर
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
धावन्तःrunning / charging
धावन्तः:
कर्ता
TypeVerb
Rootधाव्
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पतिताःfallen
पतिताः:
कर्ता
TypeVerb
Rootपत्
Formक्त (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
उत्थिताःrisen up / stood up again
उत्थिताः:
कर्ता
TypeVerb
Rootउत्-स्था
Formक्त (भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
जिघांसन्तम्wishing to kill / intending to slay
जिघांसन्तम्:
कर्म
TypeVerb
Rootहन् (जिघांस् = desiderative stem)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
युधाम्of battles / of fights
युधाम्:
TypeNoun
Rootयुध्
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
श्रेष्ठO best (one)
श्रेष्ठ:
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
Formपुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
आसीत्was / came to be
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन
तुमुलम्tumultuous / fierce
तुमुलम्:
TypeAdjective
Rootतुमुल
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महत्great
महत्:
TypeAdjective
Rootमहत्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya