Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Arjuna–Bhīṣma Strategic Engagement and Mutual Arrow-Interdiction (भीष्मार्जुनसमागमः)

विविंशतिकश्षित्रसेनो विकर्णश्र महारथ: । पुरुमित्रो जयो भोज: सौमदत्तिश्न वीर्यवान्‌,(अग्रतः पाण्डुसेनाया हाृतिष्ठन्‌ पृथिवीक्षित: ।।

sañjaya uvāca |

viviṁśatir citraseno vikarṇaś ca mahārathaḥ |

purumitro jayo bhojaḥ saumadattiś ca vīryavān |

(agrataḥ pāṇḍu-senāyā hṛtiṣṭhan pṛthivīkṣitaḥ ||)

Sañjaya berkata: Viviṁśati, Citrasena dan Vikarṇa sang maharatha; Purumitra, Jaya, Bhoja serta putera Somadatta yang gagah (Bhūriśravas)—raja-raja ini berdiri di hadapan barisan tentera Pāṇḍava. Menggoncang busur-busur besar mereka dan menggenggam anak panah yang apabila dilepaskan tampak seperti ular berbisa, mereka kelihatan laksana awan ribut berkilat petir, menentang garis musuh dan menjadi tirai pertahanan yang menggerunkan di hadapan Pāṇḍava.

विविंशतिःViviṁśati (a warrior's name)
विविंशतिः:
Karta
TypeNoun
Rootविविंशति
FormMasculine, Nominative, Singular
चित्रसेनःCitraseṇa
चित्रसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्रसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
विकर्णःVikarṇa
विकर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootविकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
महारथःgreat chariot-warrior
महारथः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुमित्रःPurumitra
पुरुमित्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुमित्र
FormMasculine, Nominative, Singular
जयःJaya
जयः:
Karta
TypeNoun
Rootजय
FormMasculine, Nominative, Singular
भोजःBhoja
भोजः:
Karta
TypeNoun
Rootभोज
FormMasculine, Nominative, Singular
सौमदत्तिःSaumadatti (son of Somadatta; i.e., Bhūriśravas)
सौमदत्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootसौमदत्ति
FormMasculine, Nominative, Singular
वीर्यवान्valorous, mighty
वीर्यवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
अग्रतःin front, before
अग्रतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः
Formtrue
पाण्डुसेनायाःof the Pāṇḍava army
पाण्डुसेनायाः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाण्डुसेना
FormFeminine, Genitive, Singular
हृतिष्ठन्standing (having taken position)
हृतिष्ठन्:
Karta
TypeVerb
Rootस्था
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Nominative, Singular
पृथिवीक्षितःearth-protector, king
पृथिवीक्षितः:
Karta
TypeNoun
Rootपृथिवीक्षित्
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
V
Viviṁśati
C
Citrasena
V
Vikarṇa
P
Purumitra
J
Jaya
B
Bhoja
S
Saumadatti (Bhūriśravas)
P
Pāṇḍava army
B
bows
A
arrows

Educational Q&A

The verse emphasizes the kṣatriya ideal of steadfastness and organized resistance in battle: leaders take the forefront, display readiness, and form a protective line. Ethically, it illustrates how martial excellence and courage can be deployed in service of one’s side—without itself guaranteeing the righteousness of the cause.

Sañjaya lists prominent Kaurava warriors—Viviṁśati, Citrasena, Vikarṇa, Purumitra, Jaya, Bhoja, and Bhūriśravas—who advance to the front and stand facing the Pāṇḍava forces, appearing like storm-clouds with lightning as they ready bows and serpent-like arrows.