Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents

इस प्रकार श्रीमह्ााभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत जम्बूखण्डविनिर्माणपर्वमें श्रीवेदव्यासदर्शनविषयक दूसरा अध्याय पूरा हुआ,गर्भिण्यो$जातपुत्राश्न जनयन्ति विभीषणान्‌ । क्रव्यादा: पक्षिभिश्नापि सहाश्नन्ति परस्परम्‌ गर्भवती स्त्रियाँ पुत्रको जन्म न देकर अपने गर्भसे भयंकर जीवोंको पैदा करती हैं। मांसभक्षी पशु भी पक्षियोंके साथ परस्पर मिलकर एक ही जगह आहार ग्रहण करते हैं

garbhiṇyo 'jātaputrāś ca janayanti vibhīṣaṇān | kravyādāḥ pakṣibhiś cāpi sahāśnanti parasparam ||

Vaiśampāyana berkata: “Wanita-wanita hamil, bukan melahirkan anak lelaki, tetapi dari rahim mereka lahir makhluk-makhluk yang menggerunkan. Bahkan makhluk pemakan daging, bersama burung-burung, makan di tempat yang sama, saling memakan antara satu sama lain.” Ini ialah alamat buruk—tanda kekacauan moral dan terbaliknya hukum alam—yang mendahului keganasan perang dan runtuhnya dharma.

गर्भिण्यःpregnant women
गर्भिण्यः:
Karta
TypeNoun
Rootगर्भिणी
FormFeminine, Nominative, Plural
अजातपुत्राःhaving no (newly) born sons / not giving birth to sons
अजातपुत्राः:
Karta
TypeAdjective
Rootअजातपुत्र
FormFeminine, Nominative, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
जनयन्तिbeget / produce
जनयन्ति:
TypeVerb
Rootजन् (जनयति)
FormPresent, 3rd, Plural, Parasmaipada
विभीषणान्terrifying beings
विभीषणान्:
Karma
TypeNoun
Rootविभीषण
FormMasculine, Accusative, Plural
क्रव्यादाःflesh-eaters
क्रव्यादाः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रव्याद
FormMasculine, Nominative, Plural
पक्षिभिःwith birds
पक्षिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootपक्षिन्
FormMasculine, Instrumental, Plural
अपिeven / also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
अश्नन्तिeat
अश्नन्ति:
TypeVerb
Rootअश्
FormPresent, 3rd, Plural, Parasmaipada
परस्परम्mutually / one another
परस्परम्:
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
pregnant women (garbhiṇyaḥ)
T
terrifying beings (vibhīṣaṇāḥ)
C
carnivorous creatures (kravyādāḥ)
B
birds (pakṣiṇaḥ)

Educational Q&A

When dharma declines, disorder appears not only in human society but symbolically in nature itself; the verse uses shocking inversions (unnatural births, mutual predation) to signal ethical collapse and impending catastrophe.

Vaiśampāyana reports ominous signs occurring around the time of the great conflict, describing unnatural births and predatory creatures feeding together—traditional indicators that a devastating war and widespread suffering are near.