Shloka 11

कौरव्य! वहीं परम कान्तिमान्‌ कुमुद नामक तीसरा पर्वत है। चौथा पुष्पवान, पाँचवाँ कुशेशय और छठा हरिगिरि है। ये छः कुशद्वीपके श्रेष्ठ पर्वत हैं

Kauravya! vahīṁ parama kāntimān Kumuda nāmaka tṛtīyaḥ parvataḥ. caturthaḥ Puṣpavān, pañcamaḥ Kuśeśayaḥ, ṣaṣṭhaḥ Harigiriḥ. ete ṣaṭ Kuśadvīpasya śreṣṭhāḥ parvatāḥ.

Sañjaya berkata: “Wahai keturunan Kuru, di sana ada gunung ketiga yang amat bercahaya bernama Kumuda. Yang keempat ialah Puṣpavān, yang kelima Kuśeśaya, dan yang keenam Harigiri. Keenam-enamnya ialah gunung yang paling utama di Kuśadvīpa.”

कौरव्यO Kauravya (descendant of Kuru)
कौरव्य:
TypeNoun
Rootकौरव्य
FormMasculine, Vocative, Singular
वहींthere (in that very place)
वहीं:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
परमsupreme, very great
परम:
TypeAdjective
Rootपरम
FormMasculine, Nominative, Singular
कान्तिमान्splendid, radiant
कान्तिमान्:
TypeAdjective
Rootकान्तिमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
कुमुदKumuda (name of a mountain)
कुमुद:
TypeNoun
Rootकुमुद
FormMasculine, Nominative, Singular
नामकnamed, called
नामक:
TypeAdjective
Rootनामक
FormMasculine, Nominative, Singular
तृतीयःthird
तृतीयः:
TypeAdjective
Rootतृतीय
FormMasculine, Nominative, Singular
पर्वतःmountain
पर्वतः:
Karta
TypeNoun
Rootपर्वत
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्तिis/exists
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Singular
चतुर्थःfourth
चतुर्थः:
TypeAdjective
Rootचतुर्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
पुष्पवान्Pushpavān (name of a mountain; 'flowered')
पुष्पवान्:
TypeAdjective
Rootपुष्पवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
पञ्चमःfifth
पञ्चमः:
TypeAdjective
Rootपञ्चम
FormMasculine, Nominative, Singular
कुशेशयःKuśeśaya (name of a mountain)
कुशेशयः:
TypeNoun
Rootकुशेशय
FormMasculine, Nominative, Singular
षष्ठःsixth
षष्ठः:
TypeAdjective
Rootषष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
हरिगिरिःHarigiri (name of a mountain; 'Hari-mountain')
हरिगिरिः:
TypeNoun
Rootहरिगिरि
FormMasculine, Nominative, Singular
एतेthese
एते:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
षट्six
षट्:
TypeNumeral
Rootषष्
FormMasculine, Nominative, Plural
कुशद्वीपस्यof Kuśadvīpa
कुशद्वीपस्य:
TypeNoun
Rootकुशद्वीप
FormMasculine, Genitive, Singular
श्रेष्ठाःbest, foremost
श्रेष्ठाः:
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Plural
पर्वताःmountains
पर्वताः:
Karta
TypeNoun
Rootपर्वत
FormMasculine, Nominative, Plural
सन्तिare/exist
सन्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (addressed as Kauravya)
K
Kuśadvīpa
K
Kumuda (mountain)
P
Puṣpavān (mountain)
K
Kuśeśaya (mountain)
H
Harigiri (mountain)

Educational Q&A

The verse conveys a cosmographic catalog: the world is presented as ordered and knowable, and a ruler is reminded—through precise naming and enumeration—of the vastness of creation beyond immediate political conflict, encouraging breadth of vision and steadiness of mind.

Sañjaya continues describing the geography of Kuśadvīpa, listing prominent mountains by name and rank, as part of a larger account of the world’s regions and features.