Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

कālacakra-वर्णनम् तथा āśrama-धarma-निरूपणम्

The Wheel of Time and the Norms of the Āśramas

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो5थ भिक्षुक: । चत्वार आश्रमा: प्रोक्ता: सर्वे गार्हस्थ्यमूलका:,ब्रह्मचर्य, गार्हस्थ्य, वानप्रस्थ और संन्यास--ये चार आश्रम शास्त्रोंमें बताये गये हैं। गृहस्थ आश्रम ही इन सबका मूल है

gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho ’tha bhikṣukaḥ | catvāra āśramāḥ proktāḥ sarve gārhasthya-mūlakāḥ ||

Vāyu bersabda: “Golongan berumah tangga, pelajar selibat (brahmacārin), penghuni rimba (vānaprastha), dan pengemis suci (bhikṣu)—empat āśrama ini diajarkan dalam śāstra. Namun semuanya berakar pada jalan hidup berumah tangga.”

गृहस्थःhouseholder
गृहस्थः:
Karta
TypeNoun
Rootगृहस्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्रह्मचारीcelibate student
ब्रह्मचारी:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मचारिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वानप्रस्थःforest-dweller (retired to the forest)
वानप्रस्थः:
Karta
TypeNoun
Rootवानप्रस्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
अथthen/and also
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
भिक्षुकःmendicant (renunciant)
भिक्षुकः:
Karta
TypeNoun
Rootभिक्षुक
FormMasculine, Nominative, Singular
चत्वारःfour
चत्वारः:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर्
FormMasculine, Nominative, Plural
आश्रमाḥstages of life/āśramas
आश्रमाḥ:
Karta
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रोक्ताःare said/declared
प्रोक्ताः:
TypeVerb
Rootप्र-वच्
FormMasculine, Nominative, Plural, Past passive participle (क्त)
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
गार्हस्थ्य-मूलकाःhaving householdership as their root/basis
गार्हस्थ्य-मूलकाः:
TypeAdjective
Rootगार्हस्थ्य-मूलक
FormMasculine, Nominative, Plural

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
G
gṛhastha
B
brahmacārī
V
vānaprastha
B
bhikṣuka
Ā
āśrama

Educational Q&A

The four āśramas are acknowledged as valid disciplines, but the gṛhastha is presented as their practical foundation—supporting society, sustaining ritual and charity, and enabling students and renunciants through protection and alms.

Vāyudeva is instructing the listener on dharma by outlining the āśrama framework and emphasizing the primacy of the householder stage as the base upon which the other life-stages depend.