Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Adhyāya 26 — Ekākṣara-Brahman (“Om”) and the Hṛdayastha Guru

Inner Teacher

एक: श्रोता नास्ति ततो द्वितीयो यो हृच्छयस्तमहमनुब्रवीमि । तस्मिन्‌ गुरौ गुरुवासं निरुष्य शक्रो गत: सर्वलोकामरत्वम्‌,एक ही श्रोता है, दूसरा नहीं। जो हृदयमें स्थित परमात्मा है, उसीको मैं श्रोता कहता हूँ। इन्द्रने उसीको गुरु मानकर गुरुकुलवासका नियम पूरा किया अर्थात्‌ शिष्यभावसे वे उस अन्तर्यामीकी ही शरणमें गये। इससे उन्हें सम्पूर्ण लोकोंका साम्राज्य और अमरत्व प्राप्त हुआ

ekaḥ śrotā nāsti tato dvitīyo yo hṛcchayas tam aham anubravīmi | tasmin gurau guruvāsaṃ nirūṣya śakro gataḥ sarvalokāmaratvam ||

“Hanya ada satu pendengar sejati; tiada yang kedua. Dia yang bersemayam di dalam hati—Dialah yang aku akui sebagai Pendengar. Dengan menganggap Dia sebagai guru dan menyempurnakan disiplin tinggal bersama Guru (gurukula-vāsa) sebagai seorang murid, Śakra (Indra) memperoleh kedaulatan atas segala alam dan keabadian.”

एकःone
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
श्रोताlistener
श्रोता:
Karta
TypeNoun
Rootश्रोतृ
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अस्तिis/exists
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
ततःtherefore/then/from that
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
Karta
TypeAdjective
Rootद्वितीय
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हृच्छयःthe indweller in the heart
हृच्छयः:
Karta
TypeNoun
Rootहृच्छय
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्him/that
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
FormNominative, Singular
अनुब्रवीमिI say/declare (followingly)
अनुब्रवीमि:
TypeVerb
Rootअनु + ब्रू
FormPresent, 1st, Singular, Parasmaipada
तस्मिन्in him/therein
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
गुरौin/with the teacher
गुरौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगुरु
FormMasculine, Locative, Singular
गुरुवासम्residence with the guru (studentship)
गुरुवासम्:
Karma
TypeNoun
Rootगुरुवास
FormMasculine, Accusative, Singular
निरुष्यhaving dwelt (fully)
निरुष्य:
TypeVerb
Rootनि + वस्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
शक्रःIndra
शक्रः:
Karta
TypeNoun
Rootशक्र
FormMasculine, Nominative, Singular
गतःhaving gone/attained
गतः:
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
सर्वलोकामरत्वम्immortality (and lordship) over all worlds
सर्वलोकामरत्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootसर्व-लोक-अमरत्व
FormNeuter, Accusative, Singular

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मण (speaker)
हृदयस्थ परमात्मा (inner indweller)
शक्र/इन्द्र (Śakra/Indra)
गुरु (teacher; inner guru)