Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

नारद-देवमत-संवादः

Nārada–Devamata Dialogue on Prāṇa, Apāna, and Udāna

सच्चासच्चैव तद्‌ द्वन्ड तयोर्मध्ये हुताशन: । एतद्‌ रूपमुदानस्य परम॑ ब्राह्मणा विदु:,सत्‌ और असत--ये दोनों द्वन्द हैं तथा इनके मध्यभागमें अग्नि हैं। ब्राह्मणलोग इसे उदानका परम उत्कृष्ट रूप मानते हैं

sac cāsac caiva tad dvandvaṃ tayor madhye hutāśanaḥ | etad rūpam udānasya paramaṃ brāhmaṇā viduḥ ||

Nārada berkata: “Ada dan tiada—keduanya merupakan sepasang pertentangan; dan di antara keduanya menyala api. Para Brahmana mengetahui bahawa inilah rupa udāna yang paling tinggi dan paling halus—arus daya hayat yang bergerak ke atas—yang dengannya seseorang melampaui segala keterlaluan.”

सत्the existent, being
सत्:
Karta
TypeNoun
Rootसत् (अस् धातु से कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
असत्the non-existent, non-being
असत्:
Karta
TypeNoun
Rootअसत् (अस् धातु से कृदन्त, नञ्-पूर्वक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
असत्non-being
असत्:
Karta
TypeNoun
Rootअसत् (अस् धातु से कृदन्त, नञ्-पूर्वक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
द्वन्द्वम्pair, duality, conflict
द्वन्द्वम्:
TypeNoun
Rootद्वन्द्व
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तयोःof those two
तयोः:
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमध्य
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
हुताशनःFire (Agni), the eater of oblations
हुताशनः:
Karta
TypeNoun
Rootहुताशन
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एतत्this
एतत्:
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
रूपम्form, nature
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
उदानस्यof udāna (vital breath)
उदानस्य:
TypeNoun
Rootउदान
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
परमम्supreme, highest
परमम्:
TypeAdjective
Rootपरम
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
ब्राह्मणाःBrahmins
ब्राह्मणाः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विदुःknow, consider
विदुः:
TypeVerb
Rootविद् (ज्ञाने)
Formलिट् (परिपूर्ण/परफेक्ट), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद

नारद उवाच

N
Nārada
H
Hutāśana (Agni)
U
Udāna
B
Brāhmaṇas

Educational Q&A

The verse frames sat (being) and asat (non-being) as a fundamental duality, and points to an inner ‘fire’ between them—suggesting a transformative principle that transcends extremes. This is identified with the highest form of udāna, the upward-moving vital force associated with spiritual ascent and liberation-oriented discipline.

Nārada is instructing his listener(s) in a subtle, Brahmanical doctrine: reality is often experienced through opposites, yet true understanding lies in the mediating, purifying power symbolized by Agni. He presents this as authoritative knowledge recognized by learned Brahmanas, linking cosmological symbolism (fire) with yogic physiology (udāna).