Previous Verse
Next Verse

Shloka 183

अध्याय ६ — युधिष्ठिरस्य वैराग्य-वाक्यं धृतराष्ट्रस्य वनगमनाभिलाषश्च

Chapter 6: Yudhiṣṭhira’s Renunciatory Appeal and Dhṛtarāṣṭra’s Resolve for the Forest

सामादिभिरुपायैस्तं क्रमेण विनिवर्तये: । राजसिंह! तुम्हें बेंतकी-सी वृत्ति (नम्नता)-का आश्रय लेकर रहना चाहिये। यदि किसी दुर्बल राजापर बलवान्‌ राजा आक्रमण करे तो क्रमश: साम आदि उपायोंद्वारा उस बलवान्‌ राजाको लौटानेका प्रयत्न करना चाहिये

sāmādibhir upāyais taṃ krameṇa vinivartayet | rājasiṃha! tvayā veṇṭakī-sadṛśīṃ vṛttiṃ (namratām) āśritya vartitavyam | yadi kaścid durbalo rājā balavatā rājñābhyākramyate, tadā krameṇa sāmādi-upāyaiḥ tasya balavato rājño nivartanāya prayatnaḥ kartavyaḥ |

Dhṛtarāṣṭra berkata: “Wahai singa di antara raja-raja, engkau hendaklah hidup dengan bersandar pada tabiat seperti buluh—melentur dalam rendah hati daripada patah kerana keras kepala. Jika seorang raja yang kuat menyerang pemerintah yang lemah, maka hendaklah seseorang berusaha, setahap demi setahap, memalingkan si penceroboh itu dengan upaya berperingkat yang bermula dengan sāma—yakni nasihat, pujukan dan diplomasi terlebih dahulu, lalu barulah langkah-langkah lain menurut keperluan.”

सामादिभिःby conciliation etc. (means)
सामादिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootसामादि
FormNeuter, Instrumental, Plural
उपायैःby means/strategies
उपायैः:
Karana
TypeNoun
Rootउपाय
FormMasculine, Instrumental, Plural
तम्him/that (person)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
क्रमेणgradually/in due order
क्रमेण:
Karana
TypeNoun
Rootक्रम
FormMasculine, Instrumental, Singular
विनिवर्तयेत्should turn back/repel
विनिवर्तयेत्:
Karta
TypeVerb
Rootविनि-√वृत् (वर्तते) / √वृत् caus.
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
राजसिंहO lion among kings
राजसिंह:
TypeNoun
Rootराजसिंह
FormMasculine, Vocative, Singular

धघतयाट्र उवाच

D
Dhṛtarāṣṭra
R
rājasiṃha (addressed king)