Shloka 1

अपन का बा | अकाल सप्तविशो<्ध्याय: युधिष्ठिर आदिका ऋषियोंके आश्रम देखना, कलश आदि बॉटना और धृतराष्ट्रके पास आकर बैठना, उन सबके पास अन्यान्य ऋषियोंसहित महर्षि व्यासका आगमन वैशम्पायन उवाच ततस्तु राजन्नेतेषामाश्रमे पुण्यकर्मणाम्‌ | शिवा नक्षत्रसम्पन्ना सा व्यतीयाय शर्वरी,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर उस आश्रमपर निवास करनेवाले इन समस्त पुण्यकर्मा मनुष्योंकी नक्षत्र-मालाओंसे सुशोभित वह मंगलमयी रात्रि सकुशल व्यतीत हुई

vaiśampāyana uvāca | tatastu rājann eteṣām āśrame puṇyakarmaṇām | śivā nakṣatrasampannā sā vyatītāyāḥ śarvarī ||

Vaiśaṃpāyana berkata: “Kemudian, wahai Raja (Janamejaya), di pertapaan orang-orang yang tekun dalam amalan kebajikan ini, malam yang bertuah—dihiasi limpahan bintang—berlalu dengan selamat.”

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
ततःthen; thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तुbut; indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
एतेषाम्of these
एतेषाम्:
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
आश्रमेin the hermitage
आश्रमे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Locative, Singular
पुण्यकर्मणाम्of the pious-doers
पुण्यकर्मणाम्:
TypeAdjective
Rootपुण्यकर्मन्
FormMasculine, Genitive, Plural
शिवाauspicious
शिवा:
Karta
TypeAdjective
Rootशिव
FormFeminine, Nominative, Singular
नक्षत्रसम्पन्नाendowed with stars/constellations
नक्षत्रसम्पन्ना:
TypeAdjective
Rootनक्षत्रसम्पन्न
FormFeminine, Nominative, Singular
साthat (night)
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
व्यतीयायpassed; elapsed
व्यतीयाय:
TypeVerb
Rootअति-इ
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
शर्वरीnight
शर्वरी:
Karta
TypeNoun
Rootशर्वरी
FormFeminine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
Ā
āśrama (hermitage)
N
nakṣatra (stars/constellations)
Ś
śarvarī (night)

Educational Q&A

The verse quietly foregrounds dharmic living: those established in puṇya (meritorious conduct) dwell in an āśrama setting where even the passage of time (the night) is described as śivā—auspicious and safe—suggesting the ethical atmosphere created by virtuous life.

Vaiśampāyana marks a transition: after events at the hermitage, the night—beautiful with stars—passes without harm, preparing the scene for the next day’s developments in the āśrama setting.