Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Kuntī’s Retrospective Uddharṣaṇa and Renunciatory Resolve (कुन्त्युद्धर्षण-प्रत्याख्यानम्)

अनन्तरं च राजानं भीमसेनमथार्जुनम्‌ । नकुलं च पृथा दृष्टवा त्वरमाणोपचक्रमे,कुन्तीने भी जब अपने प्यारे पुत्र सहदेवको देखा तो उनके मुखपर आँसुओंकी धारा बह चली। उन्होंने दोनों हाथोंसे पुत्रको उठाकर छातीसे लगा लिया और गान्धारीसे कहा --' दीदी! सहदेव आपकी सेवामें उपस्थित है'। तदनन्तर राजा युधिष्ठिर, भीमसेन, अर्जुन तथा नकुलको देखकर कुन्तीदेवी बड़ी उतावलीके साथ उनकी ओर चलीं

anantaraṃ ca rājānaṃ bhīmasenam athārjunam | nakulaṃ ca pṛthā dṛṣṭvā tvaramāṇopacakrame ||

Kemudian Pṛthā (Kuntī), apabila melihat Raja Yudhiṣṭhira, Bhīmasena, Arjuna dan Nakula, segera bergegas maju menuju mereka. Adegan ini menonjolkan kasih seorang ibu yang mendesak serta pertemuan semula keluarga selepas derita yang panjang, ketika cinta dan dharma (tanggungjawab) terserlah di tengah kehidupan pertapaan pada hari-hari kemudian.

अनन्तरम्thereafter, next
अनन्तरम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर
and
:
TypeIndeclinable
Root
राजानम्the king (Yudhiṣṭhira)
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
भीमसेनम्Bhīmasena
भीमसेनम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Accusative, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अर्जुनम्Arjuna
अर्जुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Accusative, Singular
नकुलम्Nakula
नकुलम्:
Karma
TypeNoun
Rootनकुल
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पृथाम्Pṛthā (Kuntī)
पृथाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथा
FormFeminine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active
त्वरमाणःhastening
त्वरमाणः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्वर्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
उपचक्रमेhe/she began, set about
उपचक्रमे:
TypeVerb
Rootउप-क्रम्
Formलिट् (perfect), Ātmanepada, Third, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pṛthā (Kuntī)
Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhīmasena (Bhīma)
A
Arjuna
N
Nakula

Educational Q&A

Even after immense conflict and loss, dharma is sustained through human bonds—especially compassion and familial responsibility. Kuntī’s haste reflects the ethical weight of care and reconciliation in the later, renunciatory phase of life.

Vaiśampāyana narrates that Kuntī, upon seeing Yudhiṣṭhira along with Bhīma, Arjuna, and Nakula, quickly moves toward them, marking an emotionally charged reunion within the Ashramavāsika setting.