Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्

हैमानीमानि जानीम: प्रतिबुद्धा: सम जागृूम । इह होतदुपादत्तं प्रेत्य स्पात्‌ कटुकोदयम्‌ । अप्रतिग्राह्ममेवैतत्‌ प्रेत्पेह च सुखेप्सुना,वे सभी फल भारी हो गये थे, इस बातको महर्षि अत्रि ताड़ गये और बोले--ये “गूलर हमारे लेने योग्य नहीं हैं। हमारी बुद्धि मन्द नहीं हुई है। हमारी ज्ञानशक्ति लुप्त नहीं हुई है। हम सो नहीं रहे हैं, जागते हैं। हमें अच्छी तरह ज्ञात है कि इनके भीतर सुवर्ण भरा पड़ा है। यदि आज हम इन्हें स्वीकार कर लेते हैं तो परलोकमें हमें इनका कटु परिणाम भोगना पड़ेगा। जो इहलोक और परलोकमें भी सुख चाहता हो उसके लिये यह फल अग्राह्म है!

haimānīmāni jānīmaḥ pratibuddhāḥ sama jāgṛmaḥ | iha hotadupādattaṃ pretya syāt kaṭukodayam | apratigrahyaṃ evaitat pretyeha ca sukhepsunā ||

Bhishma berkata: “Kami mengenali bahawa ini (di dalamnya) adalah emas. Kami benar-benar jaga dan waspada; pemahaman kami tidak malap. Kami tahu benar bahawa emas disembunyikan di dalam buah-buah ini. Jika kami menerimanya di sini dan sekarang, akibatnya akan masak dengan pahit selepas mati. Maka, ini tidak layak diterima sebagai hadiah oleh sesiapa yang menginginkan kesejahteraan dan kebahagiaan di dunia ini dan di alam sana.”

हैमानीgolden (things)
हैमानी:
Karta
TypeAdjective
Rootहैम (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Plural
इमानिthese
इमानि:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Plural
जानीमःwe know
जानीमः:
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
FormPresent, First, Plural, Parasmaipada
प्रतिबुद्धाःfully awakened
प्रतिबुद्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतिबुद्ध (कृदन्त; प्रति+बुध्)
FormMasculine, Nominative, Plural
सम्completely, well
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम्
जागृमःwe are awake
जागृमः:
TypeVerb
Rootजागृ (धातु)
FormPresent, First, Plural, Parasmaipada
इहhere, in this world
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
होतत्(unclear reading; likely part of sandhi for 'यद्/एतद्')
होतत्:
TypeIndeclinable
Rootहोतत् (पाठभेद/अस्पष्ट)
उपादत्तम्taken, accepted
उपादत्तम्:
TypeVerb
Rootउपादत्त (कृदन्त; उप+आ+दा)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
प्रेत्यafter death, having departed
प्रेत्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootप्रेत्य (अव्यय; प्र+इ)
स्यात्would be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormOptative, Third, Singular, Parasmaipada
कटुकोदयम्bitter result/fruit (arising later)
कटुकोदयम्:
Karma
TypeNoun
Rootकटुकोदय (प्रातिपदिक; कटु+उदय)
FormMasculine, Nominative/Accusative, Singular
अप्रतिग्राह्यम्not to be accepted
अप्रतिग्राह्यम्:
TypeAdjective
Rootअप्रतिग्राह्य (प्रातिपदिक; अ+प्रति+ग्रह्+य)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
एवindeed, only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
प्रेत्यafter death
प्रेत्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootप्रेत्य (अव्यय; प्र+इ)
इहhere (in this world)
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
and
:
TypeIndeclinable
Root
सुखेप्सुनाby/for one desiring happiness
सुखेप्सुना:
Karana
TypeNoun
Rootसुखेप्सु (प्रातिपदिक; सुख+ईप्सु)
FormMasculine, Instrumental, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
G
gold (suvarṇa/haima)
F
fruits (gūlara/udumbara implied by context)