Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Śrāddha-dvija-parīkṣā: Paṅkti-dūṣa and Paṅkti-pāvana (श्राद्धे द्विजपरीक्षा—पङ्क्तिदूष-पङ्क्तिपावन)

युद्धभागी भवेन्मर्त्य: कुर्वन्‌ श्राद्ध चतुर्दशीम्‌ । अमावास्यां तु निर्वापात्‌ सर्वकामानवाप्लुयात्‌,त्रयोदशीको श्राद्ध करनेवाला पुरुष अपने कुट॒म्बी-जनोंमें श्रेष्ठ होता है; परंतु जो चतुर्दशीको श्राद्ध करता है, उसके घरमें नवयुवकोंकी मृत्यु अवश्य होती है तथा श्राद्ध करनेवाला मनुष्य स्वयं भी युद्धका भागी होता है (इसलिये चतुर्दशीको श्राद्ध नहीं करना चाहिये)। अमावास्याको श्राद्ध करनेसे वह अपनी सम्पूर्ण कामनाओंको प्राप्त कर लेता है

yuddhabhāgī bhaven martyaḥ kurvan śrāddhaṃ caturdaśīm | amāvāsyāṃ tu nirvāpāt sarvakāmān avāpnuyāt ||

Bhīṣma berkata: “Seorang insan yang melaksanakan śrāddha pada hari bulan keempat belas (caturdaśī) akan menjadi orang yang turut mendapat bahagian dalam peperangan—terseret ke dalam nasib pertikaian. Tetapi dengan mempersembahkan śrāddha pada hari bulan baharu (amāvāsyā), ia mencapai pemenuhan segala hajatnya.”

युद्धभागीa sharer/participant in war
युद्धभागी:
Karta
TypeAdjective
Rootयुद्ध-भागिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
भवेत्would become
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
मर्त्यःa mortal/man
मर्त्यः:
Karta
TypeNoun
Rootमर्त्य
FormMasculine, Nominative, Singular
कुर्वन्doing/performing
कुर्वन्:
TypeVerb
Rootकृ
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
श्राद्धम्śrāddha rite
श्राद्धम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्राद्ध
FormNeuter, Accusative, Singular
चतुर्दशीम्on the fourteenth lunar day (caturdaśī)
चतुर्दशीम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचतुर्दशी
FormFeminine, Accusative, Singular
अमावास्याम्on new-moon day (amāvāsyā)
अमावास्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअमावास्या
FormFeminine, Locative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
निर्वापात्from the offering/oblation (nirvāpa)
निर्वापात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनिर्वाप
FormMasculine, Ablative, Singular
सर्वकामान्all desires
सर्वकामान्:
Karma
TypeNoun
Rootसर्व-काम
FormMasculine, Accusative, Plural
अवाप्नुयात्would obtain
अवाप्नुयात्:
TypeVerb
Rootअव-आप्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Ś
śrāddha
C
caturdaśī
A
amāvāsyā
Y
yuddha

Educational Q&A

The verse teaches that the timing of śrāddha matters ethically and ritually: performing it on caturdaśī is portrayed as leading to war-related consequences, whereas performing it on amāvāsyā is praised as yielding the fulfillment of one’s aims.

In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs on dharma and proper observances. Here he gives a rule-of-thumb about which lunar days are suitable or unsuitable for śrāddha, contrasting caturdaśī with amāvāsyā.