Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

Śakra–Śambara Saṃvāda: Brāhmaṇa-sevā, Anasūyā, and Vāg-bala (शक्रशम्बरसंवादः)

कर्तव्यं पार्थिवेन्द्रेण तथैव भरतर्षभ । भीष्मजीने कहा--भारत! राजसिंहासनपर अभिषिक्त होकर राज्यशासन करनेवाले राजाका सबसे प्रधान कर्तव्य यही है कि वह ब्राह्मणोंकी सेवा-पूजा करे। भरतश्रेष्ठ! अक्षय सुखकी इच्छा रखनेवाले नरेशको ऐसा ही करना चाहिये

kartavyaṁ pārthivendreṇa tathaiva bharatarṣabha | na sa jāto janiṣyad vā pṛthivyām iha kaścana | yo brāhmaṇavirodhena sukhaṁ jīvitum utsahet ||

Bhīṣma bersabda: “Wahai yang termulia dalam keturunan Bharata, inilah kewajipan paling utama bagi seorang raja yang telah ditahbiskan dan bersemayam di singgahsana: menghormati, berkhidmat, dan memuliakan para Brāhmaṇa. Pemerintah yang menginginkan kesejahteraan yang berkekalan hendaklah berbuat demikian. Kerana di bumi ini tidak pernah ada, dan tidak akan ada, sesiapa yang berani hidup bahagia sambil menentang para Brāhmaṇa.”

not
:
TypeIndeclinable
Root
सःhe / that person
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
जातःborn
जातः:
Karta
TypeVerb
Rootजात
FormMasculine, Nominative, Singular, kta (past passive participle), जन्
जनिष्यत्to be born / who will be born
जनिष्यत्:
Karta
TypeVerb
Rootजनिष्यत्
FormMasculine, Nominative, Singular, śatṛ (present/future active participle), जन्, Luṭ (periphrastic future sense)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Locative, Singular
इहhere
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
कश्चनanyone (at all)
कश्चन:
Karta
TypePronoun
Rootकश्चन
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्राह्मण-विरोधेनby opposition to Brahmins
ब्राह्मण-विरोधेन:
Karana
TypeNoun
Rootब्राह्मणविरोध
FormMasculine, Instrumental, Singular
सुखम्happily / comfort
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Accusative, Singular
जीवितुम्to live
जीवितुम्:
Karma
TypeVerb
Rootजीव्
Formtumun (infinitive)
उत्सहेत्would dare / could venture
उत्सहेत्:
TypeVerb
Rootउत्सह्
FormVidhi-liṅ (optative), Optative (potential), 3rd, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
B
Bharatarṣabha (address to Yudhiṣṭhira)
B
Brāhmaṇas
P
Pṛthivī (the earth)

Educational Q&A

Bhīṣma teaches that a consecrated ruler’s foremost duty is to honor and serve the Brāhmaṇas, and that opposing them is incompatible with lasting happiness and stable rule.

In the Anuśāsana Parva’s instruction on conduct and kingship, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira (as “Bharatarṣabha”), laying down a principle of royal policy and ethics: reverence toward Brāhmaṇas is essential, and hostility toward them leads to the loss of well-being.