Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu

Gṛhastha-Vrata

कूटमुद्गरहस्तस्तु मृत्युस्तं वै समन्वगात्‌ । हीनप्रतिज्ञमत्रैनं वधिष्यामीति चिन्तयन्‌,इसी समय मृत्यु हाथमें लोहदण्ड लिये सुदर्शनके पीछे आकर खड़ी हो गयी। वह सोचती थी कि अब तो यह अपनी प्रतिज्ञा तोड़ बैठेगा। इसलिये इसे यहीं मार डालूँगी

kūṭamudgarahastastu mṛtyus taṃ vai samanvagāt | hīnapratijñam atrainaṃ vadhiṣyāmīti cintayan |

Bhīṣma berkata: Maut, dengan gada besi yang berat di tangan, mengekori rapat di belakangnya. Sambil berfikir, “Kini dia telah menyimpang daripada nazarnya; maka akan kupukul dia mati di sini juga,” Maut pun berdiri siap—menanti saat apabila janji yang dilanggar menjadikannya terdedah kepada akibat moral daripada kelalaiannya sendiri.

कूटमुद्गरहस्तःone whose hand holds an iron club/mace
कूटमुद्गरहस्तः:
Karta
TypeNoun
Rootकूटमुद्गरहस्त
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
मृत्युःDeath
मृत्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
वैindeed/assuredly
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
समन्वगात्followed/approached
समन्वगात्:
TypeVerb
Rootअनु√गम्
FormAorist (Luṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
हीनप्रतिज्ञम्one who has fallen from/broken his vow
हीनप्रतिज्ञम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहीनप्रतिज्ञ
FormMasculine, Accusative, Singular
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
एनम्this man/him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद् (एन्-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
वधिष्यामिI shall kill
वधिष्यामि:
TypeVerb
Root√वध्
FormSimple Future (Luṭ), 1st, Singular, Parasmaipada
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
चिन्तयन्thinking
चिन्तयन्:
Karta
TypeVerb
Root√चिन्त्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
M
Mṛtyu (Death, personified)
K
kūṭamudgara (iron club/mallet)
P
pratijñā (vow)