Previous Verse
Next Verse

Shloka 143

रुद्र-स्तवराजः (Rudra-Stavarāja) — Exempla of Śiva’s Boons and the Hymn’s Phalaśruti

सदसद्‌ व्यक्तमव्यक्तं पिता माता पितामह: । स्वर्गद्धारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम्‌

sadasad vyaktam avyaktam pitā mātā pitāmahaḥ | svargadvāraṁ prajādvāraṁ mokṣadvāraṁ trivīṣṭapam ||

Vāyu berkata: “Ia adalah wujud dan bukan-wujud; yang termanifest dan yang tak termanifest. Ia adalah bapa, ibu, dan datuk moyang. Ia adalah pintu ke syurga, pintu kepada zuriat, dan pintu kepada moksha—sesungguhnya, Ia sendiri ialah Triviṣṭapa (syurga).”

सत्the real/existent
सत्:
Karta
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक; √अस्-शतृ)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
असत्the unreal/non-existent
असत्:
Karta
TypeNoun
Rootअसत् (प्रातिपदिक; नञ् + सत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
व्यक्तम्the manifest
व्यक्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक; √व्यञ्ज्/व्यज् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अव्यक्तम्the unmanifest
अव्यक्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक; नञ् + व्यक्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पिताfather
पिता:
Karta
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
माताmother
माता:
Karta
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पितामहःgrandfather
पितामहः:
Karta
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्वर्गद्वारम्the gate/means to heaven
स्वर्गद्वारम्:
Karta
TypeNoun
Rootस्वर्गद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रजाद्वारम्the gate/cause of progeny
प्रजाद्वारम्:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजाद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मोक्षद्वारम्the gate/means to liberation
मोक्षद्वारम्:
Karta
TypeNoun
Rootमोक्षद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रिविष्टपम्Triviṣṭapa (heaven)
त्रिविष्टपम्:
Karta
TypeNoun
Rootत्रिविष्टप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

वायुदेव उवाच

V
Vāyudeva
S
Svarga
T
Triviṣṭapa
M
Mokṣa
P
Prajā

Educational Q&A

The verse presents a single supreme principle as all-encompassing: it transcends dualities (being/non-being, manifest/unmanifest), underlies lineage and generation (father/mother/grandsire), and functions as the effective means toward the highest human aims—heavenly merit, progeny/continuity, and liberation.

Vāyudeva is speaking in a didactic context within the Anuśāsana Parva, offering a compact, exalted description of the ultimate reality (or highest object of reverence) by listing its cosmic, familial, and soteriological dimensions.