Next Verse

Shloka 168

इस प्रकार व्यासनिर्मित श्रीमयहाभारत शतसाहसी संहितारें अनुशासनपर्वके अन्तर्गत भीष्मस्वगरिहणपर्वमें दानधर्म तथा भीष्म-युधिष्ठिरसंवादके प्रसंगरें भीष्मजीकी मुक्ति नामक एक सौ अड़्सठवाँ अध्याय पूरा हुआ

iti prakāraṃ vyāsa-nirmita-śrī-mahābhārata-śata-sāhasrī-saṃhitāyām anuśāsana-parvaṇi antargate bhīṣma-svargārohaṇa-parvaṇi dāna-dharma tathā bhīṣma-yudhiṣṭhira-saṃvāda-prasaṅge bhīṣma-jī-mukti-nāmaka eka-śata-aṣṭa-ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ samāptaḥ

Demikian berakhirlah bab ke-168, bernama “Pembebasan Bhīṣma,” dalam Anuśāsana Parva bagi Mahābhārata yang mulia, gubahan Vyāsa—dalam bahagian tentang kenaikan Bhīṣma ke syurga—berlatar pada dharma pemberian (dāna) serta dialog Bhīṣma dan Yudhiṣṭhira. Kolofon ini menandai tamatnya unit tersebut, menempatkan pembebasan Bhīṣma sebagai kemuncak etika ajaran tentang kemurahan hati dan perilaku yang benar.

इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
प्रकारम्manner/way
प्रकारम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रकार
FormMasculine, Accusative, Singular
व्यास-निर्मितम्composed by Vyasa
व्यास-निर्मितम्:
TypeAdjective
Rootव्यास-निर्मित
FormNeuter, Nominative, Singular
श्री-मत्glorious/illustrious
श्री-मत्:
TypeAdjective
Rootश्रीमत्
FormNeuter, Nominative, Singular
महाभारतम्the Mahabharata
महाभारतम्:
Karta
TypeNoun
Rootमहाभारत
FormNeuter, Nominative, Singular
शत-साहस्रीof one hundred thousand (verses)
शत-साहस्री:
TypeAdjective
Rootशतसाहस्री
FormFeminine, Nominative, Singular
संहिताcompilation/collection
संहिता:
Karta
TypeNoun
Rootसंहिता
FormFeminine, Nominative, Singular
अनुशासन-पर्व-केof the Anushasana Parva
अनुशासन-पर्व-के:
TypeNoun
Rootअनुशासनपर्व
FormNeuter, Genitive, Singular
अन्तर्गतincluded/contained within
अन्तर्गत:
TypeAdjective
Rootअन्तर्गत
FormNeuter, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
भीष्म-स्वर्ग-ग्रहण-पर्व-मेंin the section (parvan) on Bhishma's attaining heaven
भीष्म-स्वर्ग-ग्रहण-पर्व-में:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभीष्मस्वर्गग्रहणपर्व
FormNeuter, Locative, Singular
दान-धर्मम्the duty of giving/charity-dharma
दान-धर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootदानधर्म
FormMasculine, Accusative, Singular
तथाand/also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
भीष्म-युधिष्ठिर-संवाद-केof the dialogue between Bhishma and Yudhishthira
भीष्म-युधिष्ठिर-संवाद-के:
TypeNoun
Rootभीष्मयुधिष्ठिरसंवाद
FormMasculine, Genitive, Singular
प्रसङ्गेin the context/episode
प्रसङ्गे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रसङ्ग
FormMasculine, Locative, Singular
भीष्म-जी-कीof Bhishma
भीष्म-जी-की:
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Genitive, Singular
मुक्ति-नामnamed 'Mukti' (Liberation)
मुक्ति-नाम:
TypeAdjective
Rootमुक्तिनाम
FormMasculine, Nominative, Singular
एकone
एक:
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
शत-अष्ट-षष्टितमःone hundred sixty-eighth
शत-अष्ट-षष्टितमः:
TypeAdjective
Rootशताष्टषष्टितम
FormMasculine, Nominative, Singular
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta
TypeNoun
Rootअध्याय
FormMasculine, Nominative, Singular
पूर्णःcompleted/finished
पूर्णः:
TypeAdjective
Rootपूर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
अभवत्was/became
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Lan), 3, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vyāsa
M
Mahābhārata
A
Anuśāsana Parva
B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhīṣma-svargārohaṇa-parvan

Educational Q&A

The colophon highlights that the chapter’s ethical center is dāna-dharma—right giving as a key expression of dharma—culminating in Bhīṣma’s ‘mukti,’ suggesting that disciplined righteousness and generosity are integral to spiritual release.

This is a concluding notice: Vaiśaṃpāyana signals the completion of Adhyāya 168, titled “Bhīṣma’s Liberation,” situated within the Anuśāsana Parva’s instructional dialogue between Bhīṣma and Yudhiṣṭhira and within the broader frame of Bhīṣma’s ascent to heaven.