Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

ततश्च तं बली भीष्म: प्रगृह्म विपुलं भुजम्‌ उद्यन्मेघस्वरो वाग्मी काले वचनमत्रवीत्‌,फिर प्रवचनकुशल बलवान भीष्मने युधिष्ठिरकी विशाल भुजा हाथमें लेकर मेघके समान गम्भीर वाणीमें यह समयोचित वचन कहा--

tataś ca taṃ balī bhīṣmaḥ pragṛhya vipulaṃ bhujam udyanmeghasvaro vāgmī kāle vacanam abravīt |

Kemudian Bhīṣma yang perkasa, sambil menggenggam lengan Yudhiṣṭhira yang bidang, bertutur pada saat yang tepat. Fasih dan bersuara dalam laksana awan guruh yang sedang naik, baginda menegurnya dengan kata-kata yang wajar pada waktunya—menetapkan bingkai etika tentang apa yang harus dilakukan menurut dharma.

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formअव्यय
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
बलीstrong, mighty
बली:
Karta
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
प्रगृह्यhaving grasped
प्रगृह्य:
TypeVerb
Rootग्रह् (धातुः) + प्र (उपसर्गः)
Formक्त्वान्त (अव्यय-भावे), ‘having seized/taken hold’
विपुलम्broad, large
विपुलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
भुजम्arm
भुजम्:
Karma
TypeNoun
Rootभुज (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
उद्यत्rising, uplifted
उद्यत्:
TypeAdjective
Rootउद् + यत् (धातुः) / उद्यत् (वर्तमान-कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (समासाङ्गत्वेन)
मेघcloud
मेघ:
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (समासाङ्गत्वेन)
स्वरःvoice, sound
स्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootस्वर (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
वाग्मीeloquent
वाग्मी:
Karta
TypeAdjective
Rootवाग्मिन् (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
कालेat the (proper) time
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्
वचनम्speech, words
वचनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
अत्रhere, in this matter
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
Formअव्यय
अवीत्said, spoke
अवीत्:
TypeVerb
Rootवच् (धातुः)
Formलुङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

वैशम्पायन उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira

Educational Q&A

The verse highlights the ethical importance of kāla—speaking and advising at the right time. Bhīṣma’s timely, measured counsel models how dharma is communicated: with restraint, authority, and sensitivity to circumstance.

Vaiśampāyana narrates that Bhīṣma physically takes Yudhiṣṭhira by the arm and begins to speak. The gesture and the description of Bhīṣma’s thunder-like voice signal a solemn transition into serious instruction on conduct and duty.