Shloka 23

सुरेश: शरणं शर्म विश्वरेता: प्रजाभव: । अह: संवत्सरो व्याल: प्रत्यय: सर्वदर्शन:,८५ सुरेश:-देवताओंके स्वामी, ८६ शरणम्‌-दीन-दुखियोंके परम आश्रय, ८७ शर्म- परमानन्दस्वरूप, ८८ विश्वुरेता:-विश्वके कारण, ८९ प्रजाभव:-सारी प्रजाको उत्पन्न करनेवाले, ९० अह:ः-प्रकाशरूप, ९१ संवत्सर:-कालरूपसे स्थित, ९२ व्यालः- शेषनागस्वरूप, ९३ प्रत्ययः:-उत्तम बुद्धिसे जाननेमें आनेवाले, ९४ सर्वदर्शन:-सबके द्रष्टा

sureśaḥ śaraṇaṃ śarma viśvaretāḥ prajābhavaḥ | ahaḥ saṃvatsaro vyālaḥ pratyayaḥ sarvadarśanaḥ ||

Bhīṣma berkata: Dialah Penguasa para dewa; tempat perlindungan tertinggi bagi yang menderita; kebahagiaan itu sendiri; benih dan sebab alam semesta; sumber lahirnya segala makhluk. Dialah cahaya siang, tahun yang mengukur waktu; ular kosmik (Śeṣa) yang menanggung dunia; kebenaran yang disedari oleh akal yang disucikan; dan saksi yang melihat segala-galanya. Demikianlah ajaran ini menuntun pendengar agar berlindung pada Yang Ilahi sebagai dasar tertib, waktu, dan pertimbangan moral.

सुरेशःlord of the gods
सुरेशः:
Karta
TypeNoun
Rootसुरेश
FormMasculine, Nominative, Singular
शरणम्refuge
शरणम्:
Karta
TypeNoun
Rootशरण
FormNeuter, Nominative, Singular
शर्मbliss; happiness; comfort
शर्म:
Karta
TypeNoun
Rootशर्मन्
FormNeuter, Nominative, Singular
विश्वरेताःwhose seed is the universe; source/cause of the world
विश्वरेताः:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वरेतस्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रजाभवःorigin of creatures; producer of progeny
प्रजाभवः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजाभव
FormMasculine, Nominative, Singular
अहःday; light
अहः:
Karta
TypeNoun
Rootअहन्
FormNeuter, Nominative, Singular
संवत्सरःyear
संवत्सरः:
Karta
TypeNoun
Rootसंवत्सर
FormMasculine, Nominative, Singular
व्यालःserpent; great snake
व्यालः:
Karta
TypeNoun
Rootव्याल
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रत्ययःcognition; certainty; knowledge
प्रत्ययः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रत्यय
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वदर्शनःall-seeing; seer of all
सर्वदर्शनः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वदर्शन
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
S
Sureśa (Lord of the gods)
Ś
Śeṣa/Ananta (implied by vyālaḥ)

Educational Q&A

The verse teaches devotion grounded in recognition of the Divine as the ultimate refuge and the cosmic principle behind creation, time, and moral knowledge—encouraging surrender to the all-seeing witness who sustains order.

In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction by reciting a hymn-like sequence of divine names/attributes, describing the Supreme through epithets that link divinity with protection, bliss, creation, time, and omniscience.