Shloka 21

यस्यान्नेनावशेषेण जठरटरे यो म्रियेद्‌ द्विज: । तांतांयोनिं व्रजेद्‌ विप्रो यस्यान्नमुपजीवति,उदरमें जिसके अन्नका अवशेष लेकर जो ब्राह्मण मृत्युको प्राप्त होता है, वह उसीकी योनिमें जाता है। जिसके अन्नसे जीवन-निर्वाह करता है, उसीकी योनिमें जन्म ग्रहण करता है

yasyānnenāvaśeṣeṇa jaṭharaṭare yo mriyed dvijaḥ | tāṁ tāṁ yoniṁ vrajed vipro yasyānnam upajīvati ||

Mahesvara mengisytiharkan: jika seorang brahmin mati ketika di dalam perutnya masih berbaki makanan lebihan milik orang lain, maka dia akan lahir semula ke dalam yoni—jenis kelahiran—yang berkaitan dengan orang yang makanannya telah disambunginya hidup. Ertinya, hidup bergantung pada rezeki orang lain—terutama sisa makanan—mewujudkan ikatan yang menentukan kelahiran seterusnya, menegaskan beratnya etika makanan, naungan, dan kesucian mata pencarian.

यस्यof whom/whose
यस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अन्नेनby/with food
अन्नेन:
Karana
TypeNoun
Rootअन्न
FormNeuter, Instrumental, Singular
अवशेषेणwith the remainder/leftover
अवशेषेण:
Karana
TypeNoun
Rootअवशेष
FormMasculine, Instrumental, Singular
जठरान्तरेin the interior of the belly
जठरान्तरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजठर-अन्तर
FormNeuter, Locative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
म्रियेत्would die
म्रियेत्:
TypeVerb
Rootमृ
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
द्विजःa twice-born (brahmin)
द्विजः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Nominative, Singular
ताम्that
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
ताम्that (same)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
योनिम्womb/birth-state
योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनि
FormFeminine, Accusative, Singular
व्रजेत्would go/attain
व्रजेत्:
TypeVerb
Rootव्रज्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
विप्रःa brahmin
विप्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Nominative, Singular
यस्यof whom/whose
यस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्न
FormNeuter, Accusative, Singular
उपजीवतिlives on/depends on
उपजीवति:
TypeVerb
Rootउप-जीव्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada

श्रीमहेश्वर उवाच

Ś
Śrīmaheśvara (speaker)
D
dvija/vipra (brahmin)

Educational Q&A

One’s dependence on another’s food—especially consuming leftovers—creates karmic bondage: at death, the consumer is said to attain a rebirth corresponding to the provider’s yoni, emphasizing purity and independence in livelihood and the moral seriousness of what and from whom one eats.

Śrīmaheśvara is instructing about the consequences of food-related conduct and dependence. The statement functions as a dharma-lesson: the act of living on another’s remnants is not merely social impropriety but a karmically determinative relationship affecting one’s next birth.