Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Bhaṅgāśvanopākhyāna — On comparative affection in strī–puruṣa union (भङ्गाश्वनोपाख्यानम्)

उस सरोवरमें उतरकर स्नान करते ही दैवने मुझे स्त्री बना दिया। अपनी स्त्रियों और मन्त्रियोंके नाम-गोत्र बताकर उन स्त्रीरूपधारी श्रेष्ठ नरेशने अपने पुत्रोंसे कहा--'पुत्रो! तुमलोग आपसमें प्रेमपूर्वक्क रहकर राज्यका उपभोग करो। अब मैं वनको चला जाऊँगा'

tasmin sarovare avatīrya snātvāiva daivena māṃ strī kṛtam. svāstrīṇāṃ mantriṇāṃ ca nāma-gotrāṇi nivedya strī-rūpa-dhārī sa śreṣṭho nṛpaḥ svaputrebhyaḥ provāca—“putrāḥ! yūyaṃ parasparaṃ premṇā saha vartamānā rājyaṃ bhuṅkṣvadhvam. adhunāhaṃ vanaṃ gamiṣyāmi.”

Setelah aku turun ke tasik itu, sebaik sahaja aku mandi, takdir telah mengubahku menjadi seorang perempuan. Lalu raja yang mulia itu—kini berwujud perempuan—setelah menyatakan nama serta salasilah para permaisuri dan menteri-menterinya, berkata kepada putera-puteranya: “Wahai anak-anakku, hiduplah saling berkasih-sayang dan nikmatilah pemerintahan kerajaan ini. Adapun aku, kini akan berangkat ke rimba.”

सःhe/that (king)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सरोवरेin the lake
सरोवरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसरोवर
FormNeuter, Locative, Singular
अवतीर्यhaving descended
अवतीर्य:
TypeVerb
Rootअव-तॄ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
TypeVerb
Rootस्ना
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
दैवेनby fate/divine will
दैवेन:
Karana
TypeNoun
Rootदैव
FormNeuter, Instrumental, Singular
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormAccusative, Singular
स्त्रीम्a woman
स्त्रीम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्त्री
FormFeminine, Accusative, Singular
अकरोत्made
अकरोत्:
TypeVerb
Rootकृ
FormImperfect (लङ्), Third, Singular, Parasmaipada
स्वानाम्of his own
स्वानाम्:
TypeAdjective/Pronoun
Rootस्व
FormFeminine, Genitive, Plural
स्त्रीणाम्of (his) wives
स्त्रीणाम्:
TypeNoun
Rootस्त्री
FormFeminine, Genitive, Plural
मन्त्रिणाम्of (his) ministers
मन्त्रिणाम्:
TypeNoun
Rootमन्त्रिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
नामname
नाम:
Karma
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Accusative, Singular
गोत्रम्lineage/clan
गोत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootगोत्र
FormNeuter, Accusative, Singular
निवेद्यhaving informed/declared
निवेद्य:
TypeVerb
Rootनि-विद्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
स्त्रीरूपधारीbearing a woman's form
स्त्रीरूपधारी:
Karta
TypeAdjective
Rootस्त्री-रूप-धारिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
श्रेष्ठःexcellent, best
श्रेष्ठः:
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
नरेशःking
नरेशः:
Karta
TypeNoun
Rootनरेश
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वैःby/with his own
स्वैः:
Karana
TypeAdjective/Pronoun
Rootस्व
FormMasculine, Instrumental, Plural
पुत्रैःsons
पुत्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (लिट्), Third, Singular, Parasmaipada
पुत्राःO sons!
पुत्राः:
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Vocative, Plural
यूयम्you (all)
यूयम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Plural
परस्परम्mutually
परस्परम्:
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर
प्रेम्णाwith affection
प्रेम्णा:
Karana
TypeNoun
Rootप्रेमन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
वर्तध्वम्live/conduct yourselves
वर्तध्वम्:
TypeVerb
Rootवृत्
FormImperative (लोट्), Second, Plural, Atmanepada
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Accusative, Singular
उपभुङ्क्तenjoy (possess and rule)
उपभुङ्क्त:
TypeVerb
Rootउप-भुज्
FormImperative (लोट्), Second, Plural, Parasmaipada
अधुनाnow
अधुना:
TypeIndeclinable
Rootअधुना
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormNominative, Singular
वनम्to the forest
वनम्:
TypeNoun
Rootवन
FormNeuter, Accusative, Singular
गमिष्यामिI shall go
गमिष्यामि:
TypeVerb
Rootगम्
FormSimple Future (लृट्), First, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhishma (speaker)
T
the lake (sarovara)
D
daiva (fate/divine ordinance)
T
the king transformed into a woman (strī-rūpa-dhārī nṛpaḥ)
S
sons (putrāḥ)
W
wives (striyaḥ)
M
ministers (mantriṇaḥ)
F
forest (vana)