Shloka 26

Ahaṅkāra-Tripartition and the Rise of Indriyas, Devatās, and Cosmic Administrators

सूर्येषु द्वादशस्वेको मित्रस्तारा गुरोः प्रिया / कोणाधिपो निरृतिश्च प्रवहप्रिया

sūryeṣu dvādaśasveko mitrastārā guroḥ priyā / koṇādhipo nirṛtiśca pravahapriyā

Dalam dua belas rupa Surya, satu dinamakan Mitra. Tārā dikasihi oleh Guru (Bṛhaspati). Nirṛti ialah penguasa arah penjuru yang tidak mujur, dan Pravahā adalah yang dicintai di sana.

सूर्येषुamong the suns / in the solar (set)
सूर्येषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
द्वादशसुamong the twelve
द्वादशसु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण
एकःone (is)
एकः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; संख्यावाचक
मित्रःMitra (name)
मित्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; नाम (proper name)
ताराTārā (name)
तारा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; नाम (proper name)
गुरोःof the guru (Bṛhaspati)
गुरोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
प्रियाbeloved/dear
प्रिया:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; विशेषण
कोण-अधिपःlord of a quarter/direction
कोण-अधिपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकोण (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कोणस्य अधिपः)
निरृतिःNirṛti (name)
निरृतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिरृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; नाम (proper name)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
प्रवह-प्रियाbeloved of Pravaha (name)
प्रवह-प्रिया:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रवह (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रवहस्य प्रिया)

Lord Vishnu

Concept: Correspondence system: solar manifestations, divine relationships (Tārā–Guru), and directional lordship (Nirṛti) as parts of cosmic order.

Vedantic Theme: R̥ta/order expressed as devatā-vyavasthā; the many as functional expressions within one cosmic governance.

Application: Apply as a reference for ritual orientation (dik-śuddhi), calendrical/solar contemplation, and mythic literacy (Tārā–Bṛhaspati narrative context).

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: cosmic region

Related Themes: Garuda Purana cosmology sections listing Ādityas, dikpālas, and devī/apsaras associations

S
Surya
M
Mitra
T
Tara
B
Brihaspati (Guru)
N
Nirrti
P
Pravaha

FAQs

This verse treats the Sun as manifesting in twelve distinct forms/names (here highlighting Mitra), a common Purāṇic way to map time, directions, and divine functions for ritual and cosmological understanding.

While not describing the soul’s journey directly, it supplies cosmological identifiers (solar forms, direction-lords like Nirṛti) that underpin Purāṇic ritual orientation—such as auspicious/inauspicious directions and deity-invocations used in rites.

Use it as a reminder that traditional practice links worship and daily discipline to cosmic order—e.g., maintaining awareness of directionality and invoking appropriate deities during prayer, vows, or memorial observances.