Home›Garuda Purana›Moksha Sadhana Prakarana›Adhyaya 29›Shloka 34
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 34

Viṣṇv-ekapūjya-nirṇaya; Gaṅgā-Viṣṇupadī-māhātmya; Kali-yuga doṣa; Puṣkara-dharma of Viṣṇu-smaraṇa

Devanagari script

नकुलस्य भार्या मागधस्यैव पुत्री शल्यात्मजा सहदेवस्य भार्या / उभे ह्येते अश्विभार्या ह्युषापि उपासते षड्गुणं विष्णुमाद्यम् / अतो ऽप्युषासंज्ञका सा खगेन्द्र अनन्तराञ्छृणु वक्ष्ये महात्मन्

Transliteration

nakulasya bhāryā māgadhasyaiva putrī śalyātmajā sahadevasya bhāryā / ubhe hyete aśvibhāryā hyuṣāpi upāsate ṣaḍguṇaṃ viṣṇumādyam / ato 'pyuṣāsaṃjñakā sā khagendra anantarāñchṛṇu vakṣye mahātman

Translation

Isteri Nakula—puteri raja Magadha—dan isteri Sahadeva—yang lahir daripada Śalya—kedua-duanya benar terkait dengan keturunan Aśvin; dan Uṣā juga menyembah Viṣṇu Yang Purba, yang memiliki enam keagungan ilahi. Oleh itu dia juga dikenali dengan nama Uṣā. Wahai Khagendra (Garuda), dengarlah seterusnya; kini akan aku jelaskan yang berikutnya, wahai yang berhati agung.

Word by Word
नकुलस्यof Nakula
नकुलस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive singular
भार्याwife
भार्या:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
मागधस्यof the king of Magadha / Magadhan
मागधस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमागध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive singular
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण निपात (particle: only/indeed)
पुत्रीdaughter
पुत्री:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
शल्यात्मजाdaughter of Śalya
शल्यात्मजा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशल्य + आत्मजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (śalyasya ātmajā)
सहदेवस्यof Sahadeva
सहदेवस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसहदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive singular
भार्याwife
भार्या:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
उभेboth (women)
उभे:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; nominative dual
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
एतेthese two
एते:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; pronoun nominative dual
अश्विभार्येwives of the Aśvins
अश्विभार्ये:
कर्ता-विशेषण (Predicate/कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootअश्विन् + भार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (aśvinoḥ bhārye)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
उषाUṣā
उषा:
सम्बन्ध (Apposition/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootउषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular (apposition/also)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-निपात (particle: also/even)
उपासतेworship
उपासते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + आस् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; 'they worship/serve'
षड्गुणम्sixfold/with six qualities
षड्गुणम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootषड्गुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; द्विगु-समास (षट् + गुण) used adjectivally
विष्णुम्Viṣṇu
विष्णुम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; accusative singular
आद्यम्the primordial, first
आद्यम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective qualifying Viṣṇu
अतःtherefore
अतः:
सम्बन्ध (Logical connector)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formहेतुवाचक/तस्मात्-अर्थे अव्यय (adverb: therefore/from this)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle: also)
उषासंज्ञिकाnamed Uṣā
उषासंज्ञिका:
कर्ता-विशेषण (Predicate/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootउषा + संज्ञिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (uṣāyāḥ saṃjñā yasyāḥ / uṣā-saṃjñā) 'having the name Uṣā'
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; pronoun nominative singular
खगेन्द्रO lord of birds (Garuda)
खगेन्द्र:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootखगेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; तत्पुरुष (खगानाम् इन्द्रः)
अनन्तरान्the subsequent (matters)
अनन्तरान्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअनन्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; adjective used substantively 'the subsequent (things)'
शृणुhear
शृणु:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; 'hear!'
वक्ष्येI will speak
वक्ष्ये:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (Simple future), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष, एकवचन; 'I shall tell'
महात्मन्O great-souled one
महात्मन्:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारय (महान् आत्मा)
Speaker

Lord Vishnu (narrating to Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Worship of the primordial Vishnu endowed with six divine excellences (ṣaḍguṇya) is upheld across lineages; devotion transcends genealogical distinctions.

Vedantic Theme: Bhagavān as ṣaḍ-aiśvarya-sampanna; bhakti as unifying path that integrates social identity into divine orientation.

Application: Let family identity and social roles become supports for devotion rather than sources of pride; adopt regular worship/remembering of Vishnu’s attributes (aiśvarya, vīrya, yaśas, śrī, jñāna, vairāgya).

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: kingdom/region

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 3.29 (Uṣā and Ashvin connections; Vishnu as ṣaḍguṇa-ādi)

Characters & Entities
V
Vishnu
G
Garuda (Khagendra)
N
Nakula
S
Sahadeva
M
Magadha
S
Shalya
A
Ashvins
U
Usha

FAQs

This verse highlights Viṣṇu as the primordial Lord endowed with six divine excellences (ṣaḍ-aiśvarya), presenting devotion to Him as a central, elevating practice even within genealogical narration.

Viṣṇu addresses Garuḍa as Khagendra and signals a transition—after identifying figures and their associations, He says he will narrate what comes next, maintaining the teacher–listener flow.

Use the verse as a reminder to anchor family, identity, and worldly roles in devotion—regularly contemplate Viṣṇu’s divine qualities (power, sovereignty, glory, prosperity, knowledge, detachment) and align conduct with them.

←Previous Verse
Next Verse→