Shloka 58

Veṅkaṭeśa-Māhātmya: Varāha Prelude, Descent of Śeṣācala, Svāmipuṣkariṇī and the Network of Tīrthas

with Dāna-Lakṣaṇas

अत्युत्तमं भागवतस्य पुस्तकं सुदुर्घटं वायुतीर्थं च कन्ये / अत्युत्तमं द्रव्यदानं च देवि सुदुर्घटं वायुतीर्थं नृणां हि / सुदुर्लभो वैष्णवैस्तत्त्वविद्भिर्हरेर्विचारो वायुतीर्थे च कन्ये

atyuttamaṃ bhāgavatasya pustakaṃ sudurghaṭaṃ vāyutīrthaṃ ca kanye / atyuttamaṃ dravyadānaṃ ca devi sudurghaṭaṃ vāyutīrthaṃ nṛṇāṃ hi / sudurlabho vaiṣṇavaistattvavidbhirharervicāro vāyutīrthe ca kanye

Wahai gadis suci, kitab Bhāgavata adalah yang paling unggul; demikian juga Vāyu-tīrtha, namun amat sukar dicapai. Wahai Dewi, sedekah harta adalah yang paling utama; sesungguhnya bagi manusia Vāyu-tīrtha itu sukar didatangi. Dan amat jarang dalam kalangan Vaiṣṇava yang mengetahui tattva terdapat perenungan mendalam tentang Hari—terutama di Vāyu-tīrtha, wahai gadis suci.

ati-uttamammost excellent
ati-uttamam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय) + uttama (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
bhāgavatasyaof the Bhāgavata
bhāgavatasya:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhāgavata (प्रातिपदिक)
FormNeuter/Masculine, Genitive, Singular; here ‘of the Bhāgavata (Purāṇa)’
pustakambook
pustakam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpustaka (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
su-durghaṭamvery difficult (to obtain)
su-durghaṭam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (अव्यय) + durghaṭa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
vāyu-tīrthamVāyu-tīrtha (a sacred ford)
vāyu-tīrtham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + tīrtha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (वायोः तीर्थम्)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
kanyeO maiden
kanye:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkanyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Vocative, Singular
ati-uttamammost excellent
ati-uttamam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय) + uttama (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
dravya-dānamdonation of wealth
dravya-dānam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdravya (प्रातिपदिक) + dāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
deviO देवी
devi:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Vocative, Singular
su-durghaṭamvery difficult
su-durghaṭam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (अव्यय) + durghaṭa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
vāyu-tīrthamVāyu-tīrtha
vāyu-tīrtham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + tīrtha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
nṛṇāmof men/people
nṛṇām:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootnṛ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
hiindeed/for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (हेतौ/निश्चयार्थ)
su-durlabhaḥvery rare
su-durlabhaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (अव्यय) + durlabha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
vaiṣṇavaiḥby Vaiṣṇavas
vaiṣṇavaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvaiṣṇava (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (तृतीया), Plural
tattva-vidbhiḥby knowers of reality
tattva-vidbhiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Roottattva (प्रातिपदिक) + vid (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural; tatpuruṣa ‘knowers of truth’ (तत्त्वं विदन्ति)
hareḥof Hari
hareḥ:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
vicāraḥinquiry/reflection
vicāraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvicāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
vāyu-tīrtheat Vāyu-tīrtha
vāyu-tīrthe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvāyu-tīrtha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular; place-locative
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
kanyeO maiden
kanye:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkanyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Vocative, Singular

Lord Vishnu (Hari) speaking to Garuda (Vinata-putra), addressing a sacred place/personified as 'kanye/devi' within the verse’s poetic address

Concept: Supreme aids to spiritual life are (1) Bhāgavata scripture, (2) sacred tīrtha (Vāyu-tīrtha), (3) wealth-gift used righteously; rarest is deep contemplation on Hari among true Vaiṣṇavas.

Vedantic Theme: Śravaṇa–manana (hearing and contemplation) centered on Bhagavān; bhakti supported by sādhana-sampatti and sacred association.

Application: Study Bhāgavata regularly, undertake pilgrimage with discipline, and cultivate daily Hari-smaraṇa and tattva-vicāra rather than mere ritual tourism.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Type: tirtha

Related Themes: Garuda Purana 3.26.59-60 (Śrīnivāsa/Candratīrtha worship and bathing); Garuda Purana 3.26.56-57 (dāna hierarchy and rarity)

H
Hari (Vishnu)
V
Vaiṣṇavas
V
Vāyu (by Vāyu-tīrtha)
B
Bhāgavata

FAQs

This verse presents Vāyu-tīrtha as a highly meritorious yet difficult-to-attain pilgrimage site, highlighting it as a place especially connected with serious devotion and contemplation of Hari.

It groups three ‘supreme’ supports of dharma—Bhāgavata scripture, dravya-dāna (wealth-giving), and tīrtha-yātrā—while stressing that true Hari-vicāra (deep reflection on Vishnu) is the rarest attainment even among devotees.

Study a trusted Bhāgavata text regularly, practice consistent charity within your means, and treat pilgrimages as opportunities for disciplined Hari-centered contemplation rather than mere travel.