Shloka 22

Tīrtha-Māhātmya: Catalog of Sacred Places and the Supreme Inner Tīrtha

कृष्णवेणी भीमरथी गण्डकी या त्विरावती / तीर्थं बिन्दुसरः पुण्यं विष्णुपादोदकं परम्

kṛṣṇaveṇī bhīmarathī gaṇḍakī yā tvirāvatī / tīrthaṃ bindusaraḥ puṇyaṃ viṣṇupādodakaṃ param

Kṛṣṇaveṇī, Bhīmarathī, Gaṇḍakī dan Irāvatī—beserta tīrtha bernama Bindusaras—semuanya amat suci, kerana itulah air luhur yang telah menyentuh kaki Tuhan Viṣṇu.

कृष्णवेणीKṛṣṇaveṇī (river)
कृष्णवेणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकृष्ण-वेणी (प्रातिपदिक; कृष्ण + वेणी)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः (कृष्णा वेणी)
भीमरथीBhīmarathī (river)
भीमरथी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभीम-रथी (प्रातिपदिक; भीम + रथी)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः
गण्डकीGaṇḍakī (river)
गण्डकी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगण्डकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
याwhich; that (fem.)
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
तुand/but; indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (but/indeed)
इरावतीIrāvatī (river)
इरावती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइरावती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तीर्थम्a sacred ford; pilgrimage place
तीर्थम्:
Pradhana (Predicate/विधेय)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-नाम (predicate noun)
बिन्दुसरःBindu-lake (Bindusaras)
बिन्दुसरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबिन्दु-सरस् (प्रातिपदिक; बिन्दु + सरस्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बिन्दोः सरः)
पुण्यम्holy; meritorious
पुण्यम्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
विष्णुपादोदकम्water from Viṣṇu’s feet (sacred water)
विष्णुपादोदकम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु-पाद-उदक (प्रातिपदिक; विष्णु + पाद + उदक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विष्णोः पादस्य उदकम्)
परम्supreme
परम्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (श्रेष्ठम्)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Sanctity arises from sambandha with Bhagavān; sacred waters function as carriers of grace and purification.

Vedantic Theme: Īśvara-sambandha as purifier: contact (sparśa/smaraṇa) with the divine transforms the ordinary into a means of inner cleansing.

Application: Use tīrtha-jala with reverence (ācamana, snāna, prokṣaṇa) alongside japa and ethical restraint; avoid commodifying or polluting sacred rivers.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: rivers and sacred lake/ford (sarovara/tīrtha)

Related Themes: Garuda Purana 1.81.21 (tīrtha hierarchy); Garuda Purana 1.81.23-24 (inner tīrtha surpassing outer)

V
Vishnu
K
Krishnaveni
B
Bhimarathi
G
Gandaki
I
Iravati
B
Bindusaras

FAQs

This verse identifies certain rivers and tīrthas as supremely purifying because they are regarded as “Viṣṇu’s foot-water,” implying exceptional spiritual merit and cleansing power connected to Viṣṇu.

By emphasizing tīrthas as spiritually purifying waters linked to Viṣṇu, the verse supports the Garuda Purana theme that sacred observances—especially those connected to Viṣṇu—aid purification and upliftment, which is relevant to rites performed for spiritual welfare.

Approach pilgrimage and sacred-water practices with devotion and ethical living, treating tīrtha not as tourism but as a discipline of purification—through prayer, restraint, charity, and remembrance of Viṣṇu.