Shloka 19

Dṛṣṭānta on Siddhi: Pitṛ-Procedure, Non-Delusion, and Vyākaraṇa Classifications

द्योदिवौ प्रावृषश्चैव सुमान उष्णिगस्त्रियाम् / गुणद्रव्यक्रियायोगात्स्त्रीलिङ्गांश्च वदामि ते

dyodivau prāvṛṣaścaiva sumāna uṣṇigastriyām / guṇadravyakriyāyogātstrīliṅgāṃśca vadāmi te

“Dyau” dan “div” (langit dan hari), “prāvṛṣ” (musim hujan), “sumān” (yang berhati baik/yang berbunga), dan “uṣṇik” (meter Veda) digunakan dalam bentuk feminin. Dan melalui kaitan dengan sifat, zat, dan perbuatan, akan kukhabarkan kepadamu juga bentuk-bentuk feminin yang lain.

द्यौःsky
द्यौः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
दिवौtwo days/diurnal periods
दिवौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन (Dual)
प्रावृषःrainy season
प्रावृषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रावृष् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle)
सुमान्good-minded one; Suman (name/term)
सुमान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुमन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
उष्णिक्Uṣṇik (a Vedic metre)
उष्णिक्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउष्णिक् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
स्त्रियाम्in the feminine (gender/context)
स्त्रियाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
गुणquality
गुण:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular) (समासाङ्ग)
द्रव्यsubstance
द्रव्य:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्रव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular) (समासाङ्ग)
क्रियाaction
क्रिया:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular) (समासाङ्ग)
योगात्from association; due to connection
योगात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन (Singular); हेतु/कारणार्थ (from/owing to)
स्त्रीलिङ्गान्feminine-gender (words)
स्त्रीलिङ्गान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्त्री + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन (Plural); तत्पुरुष (strī-liṅga = ‘feminine gender’)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
वदामिI say/declare
वदामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
तेto you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन (Singular)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Gender assignment by semantic association (guṇa-dravya-kriyā-yoga): linguistic forms arise from linkage to qualities, substances, and actions.

Vedantic Theme: Interdependence of cognition and language: categories emerge through relational attribution (saṃbandha) rather than intrinsic essence.

Application: When encountering ambiguous gender forms, analyze contextual association (quality/substance/action) to determine correct agreement in Sanskrit composition and exegesis.

Primary Rasa: shanta

Type: cosmic region

Related Themes: Garuda Purana 1.206.15; Garuda Purana 1.206.16; Garuda Purana 1.206.17; Garuda Purana 1.206.18

L
Lord Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse preserves a traditional grammatical note: certain words like dyau/div, prāvṛṣ, and uṣṇik are conventionally treated as feminine, helping readers use correct forms in recitation and interpretation.

It indicates that grammatical gender can be guided by semantic association—words connected with qualities (guṇa), substances (dravya), or actions (kriyā) may be treated as feminine by established usage, and the speaker will enumerate such forms.

Use it as a reference for accurate Sanskrit reading, chanting, and writing—especially when declining nouns and preserving correct traditional usage in Purāṇic study.