Shloka 8

Strīroga–Prasūti–Bāla Cikitsā, Viṣa-haraṇa, Rasāyana, Ṛtucaryā, Pañcakarma-saṅgraha

दुग्धस्यार्धाढकं चाज्यमश्वगन्धा च पुत्रदा / वन्ध्या पुत्रं लभेत्पीत्वा घृतेन व्योपकेसरम्

dugdhasyārdhāḍhakaṃ cājyamaśvagandhā ca putradā / vandhyā putraṃ labhetpītvā ghṛtena vyopakesaram

Setengah āḍhaka susu bersama ghee, serta aśvagandhā, adalah ramuan yang menganugerahkan zuriat. Seorang wanita mandul boleh memperoleh anak lelaki dengan meminumnya bersama ghee yang dicampur kesar (safron).

दुग्धस्यof milk
दुग्धस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदुग्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular
अर्धाढकम्half an āḍhaka (measure)
अर्धाढकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअर्ध + आढक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (अर्धस्य आढकः)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
आज्यम्ghee
आज्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
अश्वगन्धाaśvagandhā (Withania)
अश्वगन्धा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअश्वगन्धा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
पुत्रदाbestowing a son
पुत्रदा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुत्र + दा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular; समासः उपपद-तत्पुरुष (पुत्रं ददाति इति)
वन्ध्याa barren woman
वन्ध्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
पुत्रम्a son
पुत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
लभेत्may obtain
लभेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; Parasmaipada
पीत्वाhaving drunk
पीत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; having drunk
घृतेनwith ghee
घृतेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular
व्योपकेसरम्(a preparation) with added stamens/pollen (upakesara)
व्योपकेसरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्यो + उपकेसर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular; समासः उपसर्गपूर्वक-तत्पुरुष (व्यो-उपकेसरम् = विशेषेण उपकेसरयुक्तम्)

Lord Vishnu (instructing Garuda/Vinata-putra)

Concept: Gṛhastha well-being and progeny-support through sāttvika nourishment and appropriate remedies.

Vedantic Theme: Dharma as support of loka-saṅgraha; body-care as an instrument for righteous living.

Application: Prepare milk (half āḍhaka) with ghee; add aśvagandhā and saffron; administer as a fertility-support drink under competent guidance.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: domestic/clinical setting

Related Themes: Garuda Purana 1.172 (garbhini/prasava/strīroga cikitsā context)

A
Ashvagandha
G
Ghee (Ajya/Ghrita)
M
Milk (Dugdha)
K
Kesar (Saffron)

FAQs

It recommends a preparation involving milk (half an āḍhaka), ghee, aśvagandhā, and ghee mixed with saffron as a progeny-promoting intake.

This is a health and fertility formulation; it does not discuss śrāddha, piṇḍa-dāna, Yama, or the preta’s journey.

It reflects a traditional approach combining nourishment (milk/ghee) with tonics (aśvagandhā); modern use should be individualized and medically supervised, especially in fertility contexts.