Shloka 62

Treatment of Nāḍī-vraṇa, Bhagandara, Upadaṃśa, Fractures, Kuṣṭha/Śvitra, Āmlapitta, ENT–Eye Disorders, and Bleeding Conditions

त्रिकटु त्रिफला नक्त सैन्धवं च मनः शिला / रुचकं शङ्खनाभिश्च जातीपुष्पाणि निम्बकम्

trikaṭu triphalā nakta saindhavaṃ ca manaḥ śilā / rucakaṃ śaṅkhanābhiśca jātīpuṣpāṇi nimbakam

Trikaṭu, Triphalā, nakta, garam batu dan manaḥśilā; rucaka, śaṅkhanābhi, bunga melur serta neem—itulah bahan-bahan bagi ramuan yang sedang dihuraikan.

त्रिकटुTrikaṭu (three pungents)
त्रिकटु:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि + कटु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Nominative/Accusative singular; 'three pungents'
त्रिफलाTriphala
त्रिफला:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि + फल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Nominative/Accusative singular
नक्तat night
नक्त:
Kala/Desha (Adverbial/काल-देश)
TypeIndeclinable
Rootनक्त (प्रातिपदिक/अव्ययार्थ)
Formअव्यय (कालवाचक) — adverb 'at night'
सैन्धवम्rock salt
सैन्धवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्धव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Nominative/Accusative singular
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय) — conjunction 'and'
मनःmind
मनः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (in compound stem), एकवचन — 'mind' (in compound)
शिलाmanaḥśilā (realgar)
शिला:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Nominative/Accusative singular; समास: मनः-शिला (तत्पुरुष; mineral 'realgar/arsenic sulfide')
रुचकम्rucaka (a salt/mineral)
रुचकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरुचक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Nominative/Accusative singular
शङ्खनाभिःwith śaṅkhanābhī (a drug/mineral)
शङ्खनाभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशङ्खनाभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन — Instrumental plural
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय) — conjunction 'and'
जातीjasmine
जाती:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजाती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (in compound stem), एकवचन — 'of jasmine' (in compound)
पुष्पाणिjasmine flowers
पुष्पाणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन — Nominative/Accusative plural; समास: जाती-पुष्प (षष्ठी-तत्पुरुष)
निम्बकम्neem (nimbaka)
निम्बकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिम्बक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Nominative/Accusative singular

Lord Vishnu (in discourse to Garuda/Vinata-putra)

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.171 (continuation of the same formulation; ingredients lead into preparation and indication in following verse)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse preserves a classical materia medica list, indicating that the text transmits applied Ayurveda, including mineral drugs (like manaḥśilā) used in carefully prepared formulations.

It does not discuss afterlife themes; it functions as a technical verse within an Ayurvedic section, emphasizing bodily maintenance as part of a disciplined dharmic life.

It signals the traditional ingredients used for specialized preparations; because some items are herbo-mineral and potentially toxic if misused, any real-world application must be guided by qualified practitioners.