Shloka 17

हृद्व्यथा मलंससर्गः प्रवृत्तिर्वाल्पशो ऽति वा / स्निग्धास्यता बलभ्रंशः स्वरसादः प्रलापितः

hṛdvyathā malaṃsasargaḥ pravṛttirvālpaśo 'ti vā / snigdhāsyatā balabhraṃśaḥ svarasādaḥ pralāpitaḥ

Sakit di jantung; lelehan kekotoran dan daging; pembuangan najis berlaku sedikit atau berlebihan; mulut terasa berminyak; kekuatan merosot; suara menjadi lemah; dan tutur kata meracau—itulah tanda-tanda yang disebutkan.

hṛdvyathāpain in the heart
hṛdvyathā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roothṛd (प्रातिपदिक) + vyathā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हृदः व्यथा)
malaṃsasargaḥdischarge/oozing of impurities
malaṃsasargaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmala (प्रातिपदिक) + aṃsasarga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मलस्य अंससर्गः)
pravṛttiḥactivity; onset
pravṛttiḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpra√vṛt (धातु) → pravṛtti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
or
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (particle of alternative)
alpaśaḥslightly; in small measure
alpaśaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootalpa (प्रातिपदिक) + śas (अव्यय-प्रत्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner/degree)
atiexcessively
ati:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootati (अव्यय)
Formअव्यय; अतिशयार्थक उपसर्ग/निपात (intensifier)
or
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (particle of alternative)
snigdhāsyatāoily/greasy mouth condition
snigdhāsyatā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsnigdha (प्रातिपदिक) + āsyatā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (स्निग्धा आस्यता)
balabhraṃśaḥloss of strength
balabhraṃśaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbala (प्रातिपदिक) + bhraṃśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बलस्य भ्रंशः)
svarasādaḥhoarseness; weakening of voice
svarasādaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsvara (प्रातिपदिक) + sāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वरस्य सादः)
pralāpitaḥdelirious; incoherent speech
pralāpitaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra√lap (धातु) → pralāpita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

Lord Vishnu (in dialogue to Garuda/Vinata-putra)

Dosha: Mixed

Concept: Observation of bodily signs as knowledge for discernment of disease progression and impending danger.

Vedantic Theme: Deha-anityatva (impermanence of the body) and viveka (discriminative awareness).

Application: Use symptom-recognition to seek timely care, reduce aggravating habits, and cultivate detachment and preparedness.

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Related Themes: Garuda Purana 1.147 (Ayurveda/roga-lakshana context: jvara and sannipata discussion continues in adjacent verses)

FAQs

This verse lists bodily indicators associated with the approach of death, helping families and practitioners recognize the dying phase and prepare for appropriate dharmic conduct and last rites.

By describing the weakening of the body (strength, voice, clarity of speech), the verse implies the jīva’s impending separation from the physical frame—an important narrative step before the post-death journey described elsewhere in the text.

Use these signs as a cue to prioritize calmness, prayer/recitation, settling duties, and timely arrangements for end-of-life care and traditional rites, rather than panic or neglect.