Shloka 44
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
विधातापि तदाकर्ण्य सर्वदेवसमन्वितम् / हतश्रीकं हरिहयमालोक्येदमुवाच ह
Transliteration
vidhātāpi tadākarṇya sarvadevasamanvitam / hataśrīkaṃ harihayamālokyedamuvāca ha
Translation
Mendengar hal itu, Vidhātā (Brahmā), bersama semua dewa, memandang Harihaya (Indra) yang kehilangan seri, lalu berkata demikian.
Word by Word
विधाताthe Creator (Brahmā)
विधाता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविधातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
तत्that (report/event)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√कर्ण् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया; उपसर्ग: आ
सर्व-देव-समन्वितम्accompanied by all the gods
सर्व-देव-समन्वितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + समन्वित (प्रातिपदिक/PPP)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तत्); तत्पुरुष (सर्वैः देवैः समन्वितम् = accompanied by all gods)
हत-श्रीकम्whose splendor was destroyed
हत-श्रीकम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootहत (प्रातिपदिक/PPP) + श्रीक (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: ‘यस्य श्रीः हता’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (हरिहयम्)
हरि-हयम्Hari’s steed (horse)
हरि-हयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक) + हय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष (हरेः हयः/हयम्)
आलोक्यhaving seen
आलोक्य:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया; उपसर्ग: आ
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमा-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हindeed (emphatic particle)
ह:
Sambandha/Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात (particle), कथन-प्रसिद्ध्यर्थक