Shloka 10
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
कर्मभूमिं व्रजेः शीघ्रं दारिर्द्येण मितैः सुतैः / एवं प्रकुपितैः शप्तः खिन्नः काञ्चीं समाविशम्
Transliteration
karmabhūmiṃ vrajeḥ śīghraṃ dārirdyeṇa mitaiḥ sutaiḥ / evaṃ prakupitaiḥ śaptaḥ khinnaḥ kāñcīṃ samāviśam
Translation
Dihimpit kemiskinan dan dengan anak yang sedikit, aku segera menuju bumi karma. Disumpah oleh mereka yang murka, aku pun dukacita lalu memasuki Kanchi.
Word by Word
कर्मभूमिम्the land of action
कर्मभूमिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकर्मभूमि (प्रातिपदिक; कर्म+भूमि)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (कर्मणः भूमिः)
व्रजेःgo!
व्रजेः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootव्रज् (धातु)
Formलोट्-लकार (imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
दारिद्र्येणby/through poverty
दारिद्र्येण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदारिद्र्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
मितैःlimited, few
मितैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमित (कृदन्त; √मा (माने/मितौ) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (सुतैः)
सुतैःwith sons
सुतैः:
Sahakari/Karana (सहकारी/करण)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (सह/करण), बहुवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)
प्रकुपितैःby the enraged (ones)
प्रकुपितैः:
Kartr-karana (कर्तृकरण)
TypeAdjective
Rootप्रकुपित (कृदन्त; प्र+√कुप् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (शप्तः—कर्तृकरणे ‘by the enraged’)
शप्तःcursed
शप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशप्त (कृदन्त; √शप् (शापे) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle)
खिन्नःdistressed
खिन्नः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootखिन्न (कृदन्त; √खिद् (दैन्ये) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अहम्)
काञ्चीम्to Kāñcī
काञ्चीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाञ्ची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
समाविशम्I entered
समाविशम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+आ+√विश् (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद