Shloka 48
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
न रक्षितारो बोक्तारो बलिभागस्य पार्थिवाः / युगान्ते च भविष्यन्ति स्वरक्षणपरायणाः
Transliteration
na rakṣitāro boktāro balibhāgasya pārthivāḥ / yugānte ca bhaviṣyanti svarakṣaṇaparāyaṇāḥ
Translation
Pada akhir yuga, para raja duniawi bukan lagi pelindung rakyat, bukan pula penerima bahagian upeti; mereka hanya menumpukan pada menjaga diri sendiri.
Word by Word
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्धः/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negative particle)
rakṣitāraḥprotectors
rakṣitāraḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootrakṣitṛ (प्रातिपदिक; √rakṣ (धातु) + तृच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; कर्तृवाचक-तृन्त (agent noun)
bhoktāraḥenjoyers/consumers
bhoktāraḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbhoktṛ (प्रातिपदिक; √bhuj (धातु) + तृच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तृवाचक-तृन्त
balibhāgasyaof the share of tribute
balibhāgasya:
Sambandha (सम्बन्धः/Genitive)
TypeNoun
Rootbalibhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुष-समास: bali (बलि) + bhāga (भाग)
pārthivāḥkings
pārthivāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootpārthiva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
yugānteat the end of the age
yugānte:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootyugānta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष-समास: yuga (युग) + anta (अन्त)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
bhaviṣyantiwill become/will be
bhaviṣyanti:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd), बहुवचन
sva-rakṣaṇa-parāyaṇāḥdevoted to self-protection
sva-rakṣaṇa-parāyaṇāḥ:
Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootsva (प्रातिपदिक) + rakṣaṇa (प्रातिपदिक; √rakṣ + ल्युट्) + parāyaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समास: sva-rakṣaṇa (षष्ठी/तत्पुरुष: ‘स्वस्य रक्षणम्’) + parāyaṇa (तत्पुरुष: ‘तस्मिन् परायणः’)